Μεταδιαδικαστική αρχαιολογία
Η μεταδιαδικαστική αρχαιολογία (Post-proccessual archaeology) είναι σημαντική θεωρητική στροφή στην αρχαιολογική επιστήμη, η οποία αναδύθηκε κατά τις δεκαετίες του 1970 και 1980 ως κριτική απέναντι στη διαδικαστική αρχαιολογία. Δεν πρόκειται για μια ενιαία θεωρία ή μεθοδολογία, αλλά για μια ποικιλία τάσεων που περιλαμβάνουν επιρροές από τον νεομαρξισμό, τον στρουκτουραλισμό, τη φεμινιστική θεωρία και την ερμηνευτική[1] Στόχος της είναι να υπερβεί τα όρια της διαδικαστικής προσέγγισης, η οποία εστιάζει σε συστημικές ερμηνείες και γενικεύσεις, εστιάζοντας αντ' αυτού στην υποκειμενικότητα, την κοινωνική πρακτική και τις πολιτισμικές σημασίες[2] Αυτή η στροφή αναγνωρίζει ότι η αρχαιολογία δεν είναι απλώς μια επιστήμη της αντικειμενικής γνώσης, αλλά μια πρακτική που επηρεάζεται από σύγχρονα πολιτικά και ηθικά ζητήματα.
Ιστορική ανάπτυξη
Η μεταδιαδικαστική αρχαιολογία προέκυψε ως απάντηση σε δυσαρέσκειες με τη διαδικαστική αρχαιολογία, η οποία κυριαρχούσε στις ΗΠΑ και εστίαζε σε συστημικές μοντέλα και προσαρμογή στο περιβάλλον[3]. Κύριοι εκπρόσωποι όπως ο Ίαν Χόντερ, ο Μάικλ Σανκς (Michael Shanks) και ο Κρίστοφερ Τίλι (Christopher Tilley) επέκριναν την έλλειψη εστίασης στον άνθρωπο ως ενεργό υποκείμενο[4]. Από τα πρώτα έργα, όπως μελέτες συμβολισμού σε ταφικές πρακτικές και σχεδιασμό οικιών, η προσέγγιση αυτή εξελίχθηκε σε μια ευρύτερη κριτική, επηρεάζοντας συνέδρια όπως το Theoretical Archaeology Group (TAG)[5]. Σήμερα, έχει επηρεάσει την ιστορική αρχαιολογία και την αρχαιολογία του σύγχρονου παρελθόντος, ενώ παραμένει κυρίως ακαδημαϊκή[6].
Βασικές έννοιες και θεωρητικό πλαίσιο
Κεντρικές έννοιες περιλαμβάνουν την κοινωνική θεωρία, όπου η κοινωνία δεν θεωρείται ως άκαμπτο σύστημα αλλά ως δυναμική σχέση μεταξύ δομών και πράξεων[7] Η έμφαση δίνεται στην πρακτική (practice), όπου οι άνθρωποι είναι γνώστες δρώντες που αναπαράγουν και αλλάζουν δομές[8] Η ανακλαστικότητα (reflexivity) είναι κρίσιμη, καθώς η αρχαιολογία πρέπει να εξετάζει τον εαυτό της ως μέρος της κοινωνικής πραγματικότητας[9]. Επίσης, η πολιτική και ηθική διάσταση τονίζονται, με ενδιαφέρον για ζητήματα όπως η πολιτιστική κληρονομιά και η επικοινωνία[10] Σε αντίθεση με τη διαδικαστική, η οποία βασίζεται σε γενικούς νόμους, η μεταδιαδικαστική αρχαιολογία προάγει πολλαπλές ερμηνείες και την ιστορική ιδιαιτερότητα[11]
Κριτικές και αδυναμίες
Η μεταδιαδικαστική αρχαιολογία δέχεται κριτική για έλλειψη μεθοδολογίας και υπερβολική εστίαση σε θεωρία, χαρακτηριζόμενη συχνά ως σχετικιστική ή πολιτικά φορτισμένη[12] Οι επικριτές της υποστηρίζουν ότι αγνοεί βιολογικούς και οικολογικούς παράγοντες, ενώ προάγει πολλαπλά παρελθόντα χωρίς ασφαλή γνώση[13]. Σύγχρονες συζητήσεις, όπως αυτές γύρω από την αρχαιογενετική (aDNA), δείχνουν παραλληλισμούς. Το αρχαίο DNA aDNA κατηγορείται για υπεραπλουστεύσεις παρόμοιες με τη διαδικαστική αρχιολογία και η μεταδιαδικαστική κριτική μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή κατάχρησης[14].
Σύγχρονες εφαρμογές και μελλοντικές κατευθύνσεις
Σήμερα, η μεταδιαδικαστική επηρεάζει πεδία όπως η αρχαιολογία του σύγχρονου παρελθόντος και η ενσωμάτωση aDNA με παραδοσιακές μεθόδους[15]. Παραδείγματα περιλαμβάνουν μελέτες όπως του Kristiansen et al. (2017), όπου η γενετική συνδυάζεται με πολιτισμική ανάλυση[16]. Η προσέγγιση αυτή προάγει μια ιστορική ματιά για αποφυγή επανάληψης σφαλμάτων, όπως η υπεργενίκευση πληθυσμών[17]. Το μέλλον φαίνεται να κινείται προς μια υβριδική αρχαιολογία, όπου η μεταδιαδικαστική κριτική ενισχύει την επιστημονική ακρίβεια.
Η μεταδιαδικαστική αρχαιολογία εμπλουτίζει την επιστήμη με έμφαση στην ανθρώπινη δημιουργικότητα και την κοινωνική πολυπλοκότητα, υπερβαίνοντας περιορισμούς προηγούμενων παραδειγμάτων. Παρά τις κριτικές, προσφέρει τα εργαλεία για πιο ηθική και στοχαστική έρευνα, ιδιαίτερα σε σύγχρονες προκλήσεις όπως η αρχαιογενετική[18] [19].
Παραπομπές
- ↑ Shanks 2008, 1
- ↑ Andersson 2022, 39.
- ↑ Andersson 2022, 37.
- ↑ Shanks 2008, 3.
- ↑ Shanks 2008, 4.
- ↑ Shanks 2008, 5.
- ↑ Shanks 2008, 7.
- ↑ Shanks 2008, 8.
- ↑ Shanks 2008, 9.
- ↑ Shanks 2008, 10.
- ↑ Andersson 2022, 39.
- ↑ Shanks 2008, 2.
- ↑ Andersson 2022, 39.
- ↑ Andersson 2022, 43.
- ↑ Andersson 2022, 46.
- ↑ Andersson 2022, 45.
- ↑ Andersson 2022, 46.
- ↑ Shanks 2008, 11.
- ↑ Andersson 2022, 46.
Βιβλιογραφία
- Andersson, Adam. 2022. Re-considering Processual and Post-Processual Archaeology: Can a Historical Approach Aid in Understanding Today’s Debates Surrounding Archaeogenetics? Archaeologia Lituana 23: 34–52. https://doi.org/10.15388/ArchLit.2022.23.2
- Shanks, Michael. 2008. Post Processual Archaeology and After. In Handbook of Archaeological Theories, edited by R. Alexander Bentley, Herbert D. G. Maschner, and Christopher Chippindale, 133–147. AltaMira Press. https://web.stanford.edu/~mshanks/MichaelShanks/files/140558.pdf
