Ίαν Χόντερ
Ο Ίαν Χόντερ (Ian Hodder) είναι βρετανός καθηγητής αρχαιολογίας και ανθρωπολογίας στο πανεπιστήμιο Στάνφορντ, αποτελεί μια καθοριστική μορφή της σύγχρονης αρχαιολογίας, ιδίως λόγω της συμβολής του στην μεταδιαδικαστική αρχαιολογία (post-processual archaeology)[1]. Η προσέγγισή του επικεντρώνεται στην κατανόηση των κοινωνικών και πολιτισμικών δομών μέσω της μελέτης της αλληλεπίδρασης ανθρώπων και τεχνέργων, έννοια που ονομάζει "εμπλοκή" (entanglement)[2], δίνοντας έμφαση στις κοινωνικές, πολιτισμικές και συμβολικές διαστάσεις των υλικών καταλοίπων[3]
Η Θεωρία της εμπλοκής (Entanglement)
Ο Χόντερ είναι ένας από τους πλέον σημαντικούς θεωρητικούς της σύγχρονης αρχαιολογίας, κυρίως λόγω της ανάπτυξης της θεωρίας της εμπλοκής (entanglement)[4]. Η θεωρία του αναγνωρίζει ότι οι ανθρώπινες κοινωνίες και οι πολιτισμοί δεν μπορούν να κατανοηθούν ως απομονωμένες οντότητες· αντίθετα, διαμορφώνονται μέσα από συνεχείς και αμφίδρομες σχέσεις με τα τέχνεργα που χρησιμοποιούν και δημιουργούν. Η θεωρία της εμπλοκής αποτελεί εξέλιξη της μεταδιαδικαστικής αρχαιολογίας, θέτοντας στο επίκεντρο όχι μόνο τα αντικείμενα αλλά και τη δυναμική σχέση τους με τον ανθρώπινο παράγοντα[5].
Η βασική ιδέα της θεωρίας της εμπλοκής είναι ότι οι άνθρωποι και τα αντικείμενα συνυπάρχουν σε ένα δίκτυο αλληλεξαρτήσεων, όπου κάθε αλλαγή σε ένα στοιχείο επηρεάζει ολόκληρο το σύστημα][6]. Σύμφωνα με τον Hodder:
Τα αντικείμενα δεν είναι παθητικά· έχουν την ικανότητα να διαμορφώνουν τη συμπεριφορά, τις πρακτικές και τις κοινωνικές δομές των ανθρώπων[7].
Οι άνθρωποι δεν είναι απόλυτα κυρίαρχοι· η αλληλεπίδραση με τα αντικείμενα περιορίζει ή κατευθύνει τις κοινωνικές και πολιτισμικές δράσεις[8].
Η κοινωνία και ο πολιτισμός προκύπτουν μέσα από συνεχή αλληλεπίδραση ανθρώπων και πραγμάτων, δημιουργώντας πολύπλοκα δίκτυα σχέσεων[9].
Με αυτόν τον τρόπο, η θεωρία της εμπλοκής παρέχει ένα πλαίσιο για την κατανόηση του πώς οι υλικοί κόσμοι και οι ανθρώπινες κοινωνίες είναι αλληλένδετοι.
Τσαταλχογιούκ
Ο αρχαιολογικός χώρος Τσαταλχογιούκ στην Τουρκία αποτελεί το κεντρικό πεδίο όπου ο Hodder ανέπτυξε και εφάρμοσε τη θεωρία της εμπλοκής[10]. Οι ανασκαφές έδειξαν ότι:
Οι χώροι κατοικίας, τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης και τα τελετουργικά στοιχεία ήταν στενά συνδεδεμένα. Οι κοινωνικές πρακτικές επηρεάζονταν από τη μορφή, τη θέση και τη χρήση των αντικειμένων, ενώ τα αντικείμενα καθορίζονταν από τις ανάγκες και τις συνήθειες των ανθρώπων[11].
Η έννοια της «εμπλοκής» έγινε εμφανής στην αμφίδρομη σχέση ανθρώπων-αντικειμένων, καθώς τα αντικείμενα διαμορφώνουν τις κοινωνικές δυναμικές και οι άνθρωποι τα μετασχηματίζουν διαρκώς[12]. Η μελέτη αυτή απέδειξε ότι η κοινωνική οργάνωση δεν μπορεί να κατανοηθεί ανεξάρτητα από τον υλικό κόσμο, επιβεβαιώνοντας την κεντρική θέση της θεωρίας της εμπλοκής.
Κριτική
Η θεωρία της εμπλοκής έχει δεχθεί κριτική κυρίως από ερευνητές που θεωρούν ότι η υπερβολική έμφαση στα αντικείμενα μπορεί να μειώνει τη σημασία της ανθρώπινης δράσης[13].
Ωστόσο, αποτελεί εργαλείο ανάλυσης σύνθετων κοινωνικών και πολιτισμικών συστημάτων. Επίσης, επιτρέπει τη μελέτη των σχέσεων ανθρώπων-αντικειμένων σε βάθος χρόνου, προσφέροντας νέα δεδομένα για την κατανόηση της κοινωνικής εξέλιξης[14].
Επίσης, εισάγει μια δυναμική και διεπιστημονική προσέγγιση, χρήσιμη σε αρχαιολογία, ανθρωπολογία και πολιτισμικές σπουδές [15].
Παραπομπές
Βιβλιογραφία
- Hodder, I. (1991). Reading the past: Current approaches to interpretation in archaeology. Cambridge University Press.
- Hodder, I. (2006). The Leopard’s Tale: Revealing the Mysteries of Çatalhöyük. Thames & Hudson.
- Hodder, I. (2012). Entangled: An archaeology of the relationships between humans and things. Wiley-Blackwell.
- Shanks, M., & Tilley, C. (1987). Social Theory and Archaeology. Polity Press.
