Κρίστοφερ Τίλι

Ο Τίλι το 2008

Ο Κρίστοφερ Γέιτς Τίλι (Christopher Yates Tilley) (11 Σεπτεμβρίου 1955 - 10 Μαρτίου 2024) ήταν Βρετανός αρχαιολόγος. Σπούδασε ανθρωπολογία και αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, όπου πήρε το διδακτορικό του υπό την επίβλεψη του Ίαν Χόντερ. Ήταν ένας από τους ιδρυτές της μεταδιαδικαστικής αρχαιολογίας και καθηγητής στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 2022.

Ο Τίλι υπήρξε μια εμβληματική μορφή στην αρχαιολογία, γνωστός για την εισαγωγή φαινομενολογικών προσεγγίσεων που έθεσαν υπό αμφισβήτηση τις παραδοσιακές, θετικιστικές μεθόδους. Η εργασία του εστίαζε στη υποκειμενική εμπειρία των τοπίων, συνδυάζοντας φιλοσοφία, ανθρωπολογία και αρχαιολογία. Μέσα από τα έργα του, ο Τίλι υποστήριξε ότι τα τοπία δεν είναι απλά φυσικά περιβάλλοντα, αλλά κοινωνικά κατασκευάσματα γεμάτα νόημα, επηρεάζοντας τη σύγχρονη κατανόηση της προϊστορίας.

Βίος

Ο Κρίστοφερ Γέιτς Τίλι γεννήθηκε το 1955 και απεβίωσε το 2024 σε ηλικία 68 ετών. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, όπου απέκτησε το διδακτορικό του υπό την καθοδήγηση του Ίαν Χόντερ, ενός πρωτοπόρου της μεταδιαδικαστικής αρχαιολογίας. Από τη δεκαετία του 1980, ο Τίλι συμμετείχε ενεργά στην Ομάδα Θεωρητικής Αρχαιολογίας (Theoretical Archaeology Group-ΤΑΓ), όπου ανέπτυξε ιδέες για τη υποκειμενική φύση της αρχαιολογίας . Εργάστηκε ως καθηγητής ανθρωπολογίας και αρχαιολογίας στο πανεπιστημιακό κολλέγιο του Λονδίκου, από όπου συνταξιοδοτήθηκε το 2022 ως ομότιμος. Η καριέρα του περιελάμβανε συνεργασίες με ακαδημαϊκούς όπως η Μπάρμπαρα Μπέντερ (Barbara Bender) και η Σου Χάμιλτον (Sue Hamilton), με εστίαση σε έργα όπως στον Λόφο Λεσκέρνικ (Leskernick Hill) στο Mp';ontmin Moyr (Bodmin Moor). Ο Τίλι ήταν παραγωγικός συγγραφέας, με βιβλία και άρθρα που καλύπτουν από τη [[αρχαιολογικός πολιτισμός|υλικό πολιτισμό μέχρι την αστική τοπιογραφία, και η επιρροή του εκτείνεται σε Βρετανία και ΗΠΑ.

Θεωρητικές συνεισφορές στην αρχαιολογία

Ο Τίλι ήταν ένας από τους ιδρυτές της μεταδιαδικαστικής αρχαιολογίας, μιας κίνησης που τονίζει τη υποκειμενική ερμηνεία και την πολιτική διάσταση των αρχαιολογικών δεδομένων Άσκησε κριτική στη διαδικαστική αρχαιολογία για την έμφασή της σε ποσοτικά δεδομένα, προτείνοντας αντ' αυτού μια σχετικιστική προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία οι ερμηνείες είναι ισότιμες και πολιτικά φορτισμένες. Στα χρόνια 1980-1990, μαζί με τον Ντάνιελ Μίλλερ (Daniel Miller) και τον Μάικλ Σανκς (Michael Shanks), υποστήριξε ότι οι ακαδημαϊκές ερμηνείες δεν υπερτερούν άλλων, θεωρώντας πως η επιλογή τους βασίζεται σε πολιτικά κριτήρια. Το 1989 σε άρθρο στο Antiquity, άσκησε κριτική στις σωστικές ανασκαφές για συσσώρευση μη δημοσιευμένων δεδομένων χωρίς ερμηνεία. Οι συνεισφορές του περιλαμβάνουν και πρακτικά έργα, όπως η έρευνα σε προϊστορικά τοπία, όπου συνδύασε θεωρία με πεδία εργασίας.

Η φαινομενολογία του τοπίου

Η πλέον επιδραστική συνεισφορά του Τίλι είναι η εισαγωγή της φαινομενολογίας στην αρχαιολογία με το βιβλίο "A Phenomenology of Landscape" το 1994. Εδώ, ο Τίλι περιγράφει τα τοπία ως σύνολα συσχετιζόμενων τόπων τόπων, συνδεδεμένων με μονοπάτια, κινήσεις και αφηγήσεις. Εστιάζοντας στην ενσαρκωμένη εμπειρία, χρησιμοποιεί φαινομενολογικές προσεγγίσεις από τον Μάρτιν Χάιντεγκερ και τον Μωρίς Μερλώ-Ποντύ, απορρίπτοντας χάρτες και στατιστικά στοιχεία ως απανθρωποποιητικά στοιχεία Για παράδειγμα, στην ανάλυση μνημείων στο Μπόντμιν Μουρ παρατηρεί ότι οι νεολιθικοί λιθοσωροί ήταν ορατοί και προσιτοί, συμβολίζοντας κοινή πρόσβαση, ενώ οι ταφικοί λιθοσωροί της εποχής του χαλκού ήταν περιορισμένοι, υποδηλώνοντας μυστικότητα. Η μέθοδος του βασίζεται στην πεζοπορία και την αισθητηριακή εμπειρία, συνδέοντας παρελθόν και παρόν μέσω κοινής βιολογίας Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή δέχθηκε κριτική για υπερβολική ερμηνεία, οπτική προκατάληψη και απουσία ιστορικού πλαισίου. Η κληρονομιά της φαινομενολογίας του Τίλι ζει στη "αισθητηριακή στροφή", όπου η μνήμη και τα πολλαπλά αισθήματα εμπλουτίζουν τις ερμηνείες.

Η προσφορά του Τίλι έγκειται στην ανθρωποκεντρική μεταμόρφωση της αρχαιολογίας, κάνοντας την πολιτικά ευαίσθητη. Παρά τις κριτικές, τα έργα του εμπνέουν νέες προσεγγίσεις, όπως η ενσωμάτωση της φαινομενολογίας με επιστημονικές μεθόδους για επαληθεύσιμες υποθέσεις. Ο Τίλι όχι μόνο άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε τα τοπία, αλλά και ενέπνευσε μια πιο ολιστική κατανόηση του ανθρώπινου παρελθόντος.

Βιβλιογραφία

• Nyström, S.2024A Tribute and Farewell to Professor Chris Tilley, 93-95 https://doi.org/10.3167/ee.2024.5401062
• Picard, S.E.2012. Approaches to Sensory Landscape Archaeology, 71-78 https://scholars.unh.edu/spectrum/vol1/iss1/9