Εποχή του λίθου
Η εποχή του λίθου (Stone Age) αποτελεί την αρχαιότερη και μεγαλύτερη σε διάρκεια περίοδο της ανθρώπινης προϊστορίας, καλύπτοντας πάνω από το 99% της τεχνολογικής ιστορίας του ανθρώπου, από περίπου 2,6 εκατομμύρια χρόνια πριν μέχρι τα τέλη της τελευταίας παγετώδους περιόδου γύρω στα 10.000 χρόνια πριν[1]. Αυτή η εποχή χαρακτηρίζεται από την κυριαρχία λίθινων εργαλείων, αλλά και από σταδιακές εξελίξεις στην ανθρώπινη συμπεριφορά, όπως η χρήση φωτιάς, η δημιουργία συμβολικών αντικειμένων και η προσαρμογή σε ποικίλα περιβάλλοντα. Η Αφρική, ως λίκνο του Homo sapiens, παίζει κεντρικό ρόλο στην κατανόηση αυτής της περιόδου, με ευρήματα που δείχνουν πρώιμες καινοτομίες σε τεχνολογίες και πολιτισμούς [2]. Η Εποχή του Λίθου διαιρείται παραδοσιακά σε Παλαιολιθική, Μεσολιθική και Νεολιθική, με περιφερειακές διακυμάνσεις λόγω κλιματικών και οικολογικών παραγόντων[3].
Η παλαιολιθική εποχή
Η παλαιολιθική, ή παλαιά λίθινη εποχή, εκτείνεται από 2,6 εκατομμύρια χρόνια πριν μέχρι περίπου 10.000-12.000 χρόνια πριν και υποδιαιρείται σε Παλαιότερη, Μέση και Νεότερη φάση. Στην Παλαιότερη Παλαιολιθική, η Ολντοβάν τεχνολογία, που χαρακτηρίζεται από απλά πυρήνες και νιφάδες από λίθους, εμφανίζεται γύρω στα 2,6 εκατομμύρια χρόνια πριν στην Αφρική, συνδεόμενη με πρώιμες ανθρωπίδες όπως ο Homo habilis[4]. Αυτά τα εργαλεία χρησιμοποιούνταν για κοπή κρέατος και επεξεργασία οστών, δείχνοντας πρώιμες στρατηγικές επιβίωσης. Ακολουθεί η Αχελαία φάση, από 1,7 εκατομμύρια χρόνια πριν, με μεγάλα διπρόσωπα εργαλεία όπως χειροπελέκεις, συνδεόμενα με τον Homo erectus και εξάπλωση εκτός Αφρικής[5].
Η μέση παλαιολιθική (MSA στην Αφρική, περίπου 300.000-30.000 χρόνια πριν) σηματοδοτεί σημαντικές καινοτομίες. Σε αρχαιολογικές θέσεις όπως το σπήλαιο Πάνγκα για Σαϊντί (Panga ya Saidi) στην Ανατολική Αφρική, ευρήματα από 78.000 χρόνια πριν δείχνουν χρήση τεχνικής Λεβαλλουά για παραγωγή νιφάδων, καθώς και συμβολικά αντικείμενα όπως χάντρες από κογχύλια του Κώνου[6]. Στη Δυτική Αφρική, τεχνολογίες της μέσης παλαιολιθικής εμφανίζονται από το Μέσο Πλειστόκαινο, με πυρήνες και νιφάδες σε θέσεις όπως η Ασοκροχώνα (Asokrochona) (περίπου 20.000-13.000 χρόνια πριν), δείχνοντας ποικιλία λόγω οικολογικών ζωνών[7]. Σε τροπικά περιβάλλοντα όπως το Καρόνγκα (Karonga) στο Μαλάουι, θέσεις της μέσης παλαιολιθικής σε αλλουβιακές πεδιάδες χρονολογούνται 47.000-30.000 χρόνια πριν, με εστίαση σε τοπικά υλικά και επαναλαμβανόμενες κατοικήσεις[8]. Η νεότερη παλαιολιθική (περίπου 40.000-10.000 χρόνια πριν) χαρακτηρίζεται από λεπίδες, οστέινα εργαλεία και τέχνη, όπως σπηλαιογραφίες, συνδεόμενη με σύγχρονους ανθρώπους[9].
| Περίοδος | Χρονολόγηση (χρόνια πριν) | Κύρια Χαρακτηριστικά | Παραδειγματικές θέσεις |
|---|---|---|---|
| παλαιότερη παλαιολιθική | 2.600.000 – 250.000 | Ολντοβάν και Αχελαία εργαλεία | Ολντουβάι, Αφρική [10] |
| Μέση Παλαιολιθική | 300.000 – 30.000 | Τεχνική Λεβαλλουά, συμβολικά αντικείμενα | Πάνγκα για Σαϊντί [11] |
| Νεότερη Παλαιολιθική | 40.000 – 10.000 | Λεπίδες, τέχνη | Ευρωπαϊκά σπήλαια, Αφρική [12] |
