Μεσολιθική

Η μεσολιθική περίοδος, (Mesolithic) γνωστή ως η μεταβατική φάση μεταξύ της παλαιολιθικής και της νεολιθικής, αντιπροσωπεύει μια κρίσιμη εποχή στην προϊστορία της Ευρώπης, όπου οι ανθρώπινες κοινωνίες προσαρμόστηκαν σε ραγδαίες περιβαλλοντικές αλλαγές μετά το τέλος της τελευταίας παγετώδους περιόδου. Περίπου από το 15.000 έως το 11.000 ΠΚΕ σε ορισμένες περιοχές, αυτή η περίοδος χαρακτηρίζεται από την εξέλιξη πολιτιστικών ταξινομήσεων, με έμφαση σε κυνηγητικές-συλλεκτικές οικονομίες και τεχνολογικές καινοτομίες

Ωστόσο, σύγχρονες συζητήσεις, όπως αυτές για την αποαποικιοποίηση της αρχαιολογίας, προτρέπουν σε επανεξέταση των αφηγήσεων, αποφεύγοντας αποικιοκρατικές προκαταλήψεις που παρουσιάζουν τους κυνηγούς-συλλέκτες ως "πρωτόγονους".

Πολιτισμοί της μεσολιθικής στην Ευρώπη

Γεωγραφική περιοχή	Περιοδολόγηση	Πολιτισμός	Χρονολογικό εύρος	Σημαντικοί χώροι
Νοτιοανατολική Ευρώπη (Ελλάδα, Αιγαίο)	Μεσολιθική Βαλκανίων		15.000–7.000 ΠΠ	Σπήλαιο Φράγχθι, Σπήλαιο Θεόπετρας
Νοτιοανατολική Ευρώπη (Ρουμανία/Σερβία)	Μεσολιθική Βαλκανίων	Πολιτισμός των Πυλών του Σιδήρου	13.000–5.000 ΠΠ	Λεπένσκι Βιρ
Δυτική Ευρώπη	Πρώιμη Μεσολιθική	Αζιλιανός πολιτισμός	14.000–10.000 ΠΠ
Βόρεια Ευρώπη (Νορβηγία)		Πολιτισμός Fosna–Hensbacka	12.000–10.500 ΠΠ
Βόρεια Ευρώπη (Νορβηγία)	Πρώιμη Μεσολιθική	Πολιτισμός Komsa	12.000–10.000 ΠΠ
Κεντρική Ασία (Μέσα Ουράλια)			12.000–5.000 ΠΠ	Είδωλο Shigir, Vtoraya Beregovaya
Βορειοανατολική Ευρώπη (Εσθονία, Λετονία, βορειοδυτική Ρωσία)	Μέση Μεσολιθική	Πολιτισμός Kunda	10.500–7.000 ΠΠ	Lammasmägi, Pulli
Βόρεια Ευρώπη		Πολιτισμός Maglemosian	11.000–8.000 ΠΠ
Δυτική και Κεντρική Ευρώπη		Πολιτισμός Sauveterrian	10.500–8.500 ΠΠ
Δυτική Ευρώπη (Βρετανία)	Μεσολιθική Βρετανίας		11.000–6.000 ΠΠ	Star Carr, Howick, Gough’s Cave, Cramond, Aveline’s Hole
Δυτική Ευρώπη (Ιρλανδία)	Μεσολιθική Ιρλανδίας		11.000–5.500 ΠΠ	Mount Sandel
Δυτική Ευρώπη (Βέλγιο και Γαλλία)		Πολιτισμός Tardenoisian	10.000–5.000 ΠΠ
Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (Λευκορωσία, Λιθουανία, Πολωνία)	Ύστερη Μεσολιθική	Πολιτισμός Neman	9.000–5.000 ΠΠ
Βόρεια Ευρώπη (Σκανδιναβία)		Πολιτισμοί Nøstvet και Lihult	8.200–5.200 ΠΠ
Βόρεια Ευρώπη (Σκανδιναβία)		Πολιτισμός Kongemose	8.000–7.200 ΠΠ
Βόρεια Ευρώπη (Σκανδιναβία)	Ύστερη Μεσολιθική	Πολιτισμός Ertebølle	7.300–5.900 ΠΠ
Δυτική Ευρώπη (Κάτω Χώρες)	Ύστερη Μεσολιθική	Πολιτισμός Swifterbant	7.300–5.400 ΠΠ
Δυτική Ευρώπη (Πορτογαλία)	Ύστερη Μεσολιθική		7.600–5.500 ΠΠ

Η μεσολιθική έξω από την Ευρώπη

Γεωγραφική περιοχή	Περιοδολόγηση	Πολιτισμός	Χρονολογικό εύρος	Σημαντικοί χώροι
Βόρεια Αφρική (Μαρόκο)	Ύστερη Ανώτερη Παλαιολιθική έως Πρώιμη Μεσολιθική	Ιβηρομαυρουσιανός πολιτισμός	24.000–10.000 ΠΠ
Βόρεια Αφρική		Καψιανός πολιτισμός	12.000–8.000 ΠΠ
Ανατολική Αφρική		Μεσολιθική Κένυας	8.200–7.400 ΠΠ	Σπήλαιο Gamble
Κεντρική Ασία (Μέσα Ουράλια)			12.000–5.000 ΠΠ	Είδωλο Shigir, Vtoraya Beregovaya
Ανατολική Ασία (Ιαπωνία)	Πολιτισμοί Jōmon		16.000–2.350 ΠΠ
Ανατολική Ασία (Κορέα)	Περίοδος κεραμεικής Jeulmun		10.000–3.500 ΠΠ
Νότια Ασία (Ινδία)	Λιθοκρατία Νότιας Ασίας		12.000–4.000 ΠΠ	Βραχοσκεπές Bhimbetka, Chopani Mando, Lekhahia