Μεσολιθική: Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων
Admin (συζήτηση | συνεισφορές) |
Admin (συζήτηση | συνεισφορές) |
||
| Γραμμή 47: | Γραμμή 47: | ||
Η δημόσια αντίληψη της περιόδου είναι περιορισμένη, με λιγότερο από 10% γνώση σε έρευνες στο Star Carr<ref>Milner et al. 2013, 235-237.</ref>. Μουσεία όπως το Βρετανικό παρουσιάζουν ελάχιστα τέχνεργα, ενώ ξένα [[μουσείο|μουσεία]] όπως το Εθνικό Μουσείο της Κοπεγχάγης αφιερώνουν ολόκληρες αίθουσες<ref>Milner et al. 2013, 239.</ref> | Η δημόσια αντίληψη της περιόδου είναι περιορισμένη, με λιγότερο από 10% γνώση σε έρευνες στο Star Carr<ref>Milner et al. 2013, 235-237.</ref>. Μουσεία όπως το Βρετανικό παρουσιάζουν ελάχιστα τέχνεργα, ενώ ξένα [[μουσείο|μουσεία]] όπως το Εθνικό Μουσείο της Κοπεγχάγης αφιερώνουν ολόκληρες αίθουσες<ref>Milner et al. 2013, 239.</ref> | ||
Περιφερειακές | ==Περιφερειακές παραλλαγές και μετάβαση στη νεολιθική== | ||
Στη Βρετανία και Ιρλανδία, | Στη Βρετανία και την Ιρλανδία, αρχαιολογικές θέσεις όπως το [[Σταρ Καρρ]] (Star Carr) δείχνουν πρώιμες μόνιμες κατοικίες, ενώ στη Σκανδιναβία, ο [[πολιτισμός Μαγκλεμόζ]] (Maglemose) εστιάζει στην κινητικότητα<ref>Nilsson Stutz 2023, 98.</ref> Ποσοτικές αναλύσεις δείχνουν γεωγραφική ομοιότητα <500 km, με αύξηση ποικιλίας προς το Ολόκαινο<ref>Riede et al. 2024.</ref>. | ||
Η μετάβαση χαρακτηρίζεται από πολιτιστική διαφοροποίηση, με την ανισότητα να αυξάνεται (p<0.05)<ref>Riede et al. 2024.</ref>. Αφηγήσεις εστιάζουν σε μεταβάσεις, αλλά προτείνεται η εστίαση σε πολιτιστικές συνέχειες. <ref>Elliott and Little 2018, 3-4.</ref>. | Η μετάβαση χαρακτηρίζεται από πολιτιστική διαφοροποίηση, με την ανισότητα να αυξάνεται (p<0.05)<ref>Riede et al. 2024.</ref>. Αφηγήσεις εστιάζουν σε μεταβάσεις, αλλά προτείνεται η εστίαση σε πολιτιστικές συνέχειες. <ref>Elliott and Little 2018, 3-4.</ref>. | ||
Αναθεώρηση της 01:39, 17 Νοεμβρίου 2025
Η μεσολιθική περίοδος, (Mesolithic) γνωστή ως η μεταβατική φάση μεταξύ της παλαιολιθικής και της νεολιθικής, αντιπροσωπεύει μια κρίσιμη εποχή στην προϊστορία της Ευρώπης, όπου οι ανθρώπινες κοινωνίες προσαρμόστηκαν σε ραγδαίες περιβαλλοντικές αλλαγές μετά το τέλος της τελευταίας παγετώδους περιόδου. Περίπου από το 15.000 έως το 11.000 ΠΚΕ σε ορισμένες περιοχές, αυτή η περίοδος χαρακτηρίζεται από την εξέλιξη πολιτιστικών ταξινομήσεων, με έμφαση σε κυνηγητικές-συλλεκτικές οικονομίες και τεχνολογικές καινοτομίες[1]
Ωστόσο, σύγχρονες συζητήσεις, όπως αυτές για την αποαποικιοποίηση της αρχαιολογίας, προτρέπουν σε επανεξέταση των αφηγήσεων, αποφεύγοντας αποικιοκρατικές προκαταλήψεις που παρουσιάζουν τους κυνηγούς-συλλέκτες ως "πρωτόγονους"[2].
Χρονολογία και ορισμός της μεσολιθικής περιόδου
Η μεσολιθική περίοδος ορίζεται χρονικά ως η εποχή από το τέλος της Παλαιολιθικής (περίπου 15.000-11.000 cal BP) έως την έναρξη της Νεολιθικής, με περιφερειακές διακυμάνσεις λόγω κλιματικών αλλαγών. Στην Ευρώπη, χωρίζεται σε τέσσερις χρονικές φέτες (TS I-IV), καλύπτοντας την μετάβαση από την Τελική Παλαιολιθική στο πρώιμο Μεσολιθικό. [3] Οι χρονολογίες βασίζονται σε ραδιοάνθρακα και Bayesian μοντέλα, αποκαλύπτοντας ποικιλία σε πολιτιστικές μονάδες, όπως ο Magdalenian και ο Tanged Point Complex. [4]
Σε αφηγηματικό επίπεδο, οι χρονολογίες επηρεάζουν τις αφηγήσεις, δημιουργώντας τάσεις μεταξύ βραχυπρόθεσμων γεγονότων και μακροπρόθεσμων περιόδων. Για παράδειγμα, οργανικά αντικείμενα όπως τα Bann points στην Ιρλανδία χρονολογούνται μέσω AMS ως Μεσολιθικά, αμφισβητώντας παλαιότερες τυπολογίες. [5] Η περίοδος χαρακτηρίζεται από προσαρμογή σε δασώδη περιβάλλοντα, με αύξηση της μορφολογικής ποικιλίας σε όπλα κατά τις TS III-IV, πιθανώς λόγω περιβαλλοντικών πιέσεων. [6] Ωστόσο, η κατηγοριοποίηση ως "κυνηγοί-συλλέκτες" κριτικάρεται ως αποικιοκρατική, καθώς ιστορικά νομιμοποιούσε την αφομοίωση. [7]
Τεχνολογία και εργαλεία
Η τεχνολογία της μεσολιθικής εστιάζει σε λίθινα εργαλεία και οργανικά υλικά, με ποσοτικές αναλύσεις να δείχνουν ποικιλία σε 86 πολιτιστικές μονάδες. Τα εργαλεία περιλαμβάνουν 24 τύπους ρετουσαρισμένων εργαλείων, με έμφαση σε όπλα και οικιακά[8] Η τεχνολογική οργάνωση περιλαμβάνει 52 χαρακτηριστικά, και οικονομία πρώτων υλών, ενώ η ανάλυση αποκαλύπτει περιφερειακές ομαδοποιήσεις[9]
Οργανικά τέχνεργα, όπως ξύλινα παγίδες ψαριών στο Clowanstown (5320–4720 βαθμ. ΠΚΕ), δείχνουν κατασκευή με τεχνικές πλέξης[10]. Στο Staines, αντικείμενα όπως τσεκούρι από κέρατο (4370–3960 βαθμ. ΠΚΕ) αποκαλύπτουν αλυσίδες παραγωγής, με σημάδια από scraping και διάτρηση[11]. Στο Sand, κέρατα ελαφιών φαίνεται πως χρησιμοποιήθηκαν για εργαλεία, με διάρκεια κατοίκησης 130-450 ετών[12]. Αυτές οι χρονολογίες αμφισβητούν γενικεύσεις, προτείνοντας δυναμικές επιλογές[13].
| Πολιτιστική μονάδα | Χαρακτηριστικά εργαλείων | Χρονική περίοδος | Παραδείγματα |
|---|---|---|---|
| Μαγδαληναία | Ισχυρή συνοχή στα όπλα | TS I–II | Λογχοειδή με μίσχο (tanged points), υψηλή SESA |
| Αζιλιανή | Καλή διάκριση στα περιγράμματα | TS III | Ευρωπαϊκή ποικιλότητα, έλεγχοι Mantel |
| Επιγραβεττιανή (Epigravettian) | Υψηλή μεταβλητότητα | TS IV | Αύξηση της διαφοροποίησης (disparity) p<0.05 |
| Μεσολιθική | Μικτή τεχνολογία | Όλες | Περιφερειακές μεροληψίες[14]. |
Οικονομία και κοινωνικές πρακτικές
Οι μεσολιθικοί πληθυσμοί βασίζονταν σε ευέλικτες οικονομίες, με κυνηγητικές-συλλεκτικές στρατηγικές προσαρμοσμένες σε τοπικά περιβάλλοντα. Η ποικιλία σε κατοικίες, από σκηνές σε λάκκους, δείχνει κοινωνική πολυπλοκότητα[15]. Κριτικές προσεγγίσεις τονίζουν την ανάγκη για ενσωμάτωση του αντιρατσισμού και του φεμινισμού, αποφεύγοντας την κατηγοριοποίηση ως "απλές" κοινωνίες[16].
Η δημόσια αντίληψη της περιόδου είναι περιορισμένη, με λιγότερο από 10% γνώση σε έρευνες στο Star Carr[17]. Μουσεία όπως το Βρετανικό παρουσιάζουν ελάχιστα τέχνεργα, ενώ ξένα μουσεία όπως το Εθνικό Μουσείο της Κοπεγχάγης αφιερώνουν ολόκληρες αίθουσες[18]
Περιφερειακές παραλλαγές και μετάβαση στη νεολιθική
Στη Βρετανία και την Ιρλανδία, αρχαιολογικές θέσεις όπως το Σταρ Καρρ (Star Carr) δείχνουν πρώιμες μόνιμες κατοικίες, ενώ στη Σκανδιναβία, ο πολιτισμός Μαγκλεμόζ (Maglemose) εστιάζει στην κινητικότητα[19] Ποσοτικές αναλύσεις δείχνουν γεωγραφική ομοιότητα <500 km, με αύξηση ποικιλίας προς το Ολόκαινο[20].
Η μετάβαση χαρακτηρίζεται από πολιτιστική διαφοροποίηση, με την ανισότητα να αυξάνεται (p<0.05)[21]. Αφηγήσεις εστιάζουν σε μεταβάσεις, αλλά προτείνεται η εστίαση σε πολιτιστικές συνέχειες. [22].
Η μεσολιθική περίοδος αποκαλύπτει δυναμικές κοινωνίες, με σύγχρονες έρευνες να προωθούν την αποαποικιοποίηση και τα ποσοτικά δεδομένα[23]. Η περιορισμένη δημόσια εκπροσώπηση απαιτεί καλύτερη διάδοση της γνώσης για τη μεσολιθική[24] και οι μελλοντικές μελέτες χρειάζεται να ενσωματώνουν τις τοπικές γνώσεις για ολιστική κατανόηση.
Πολιτισμοί της μεσολιθικής στην Ευρώπη
| Γεωγραφική περιοχή | Περιοδολόγηση | Πολιτισμός | Χρονολογικό εύρος | Σημαντικοί χώροι |
|---|---|---|---|---|
| Νοτιοανατολική Ευρώπη (Ελλάδα, Αιγαίο) | Μεσολιθική Βαλκανίων | 15.000–7.000 ΠΠ | Σπήλαιο Φράγχθι, Σπήλαιο Θεόπετρας | |
| Νοτιοανατολική Ευρώπη (Ρουμανία/Σερβία) | Μεσολιθική Βαλκανίων | Πολιτισμός των Πυλών του Σιδήρου | 13.000–5.000 ΠΠ | Λεπένσκι Βιρ |
| Δυτική Ευρώπη | Πρώιμη Μεσολιθική | Αζιλιανός πολιτισμός | 14.000–10.000 ΠΠ | |
| Βόρεια Ευρώπη (Νορβηγία) | Πολιτισμός Fosna–Hensbacka | 12.000–10.500 ΠΠ | ||
| Βόρεια Ευρώπη (Νορβηγία) | Πρώιμη Μεσολιθική | Πολιτισμός Komsa | 12.000–10.000 ΠΠ | |
| Κεντρική Ασία (Μέσα Ουράλια) | 12.000–5.000 ΠΠ | Είδωλο Shigir, Vtoraya Beregovaya | ||
| Βορειοανατολική Ευρώπη (Εσθονία, Λετονία, βορειοδυτική Ρωσία) | Μέση Μεσολιθική | Πολιτισμός Kunda | 10.500–7.000 ΠΠ | Lammasmägi, Pulli |
| Βόρεια Ευρώπη | Πολιτισμός Maglemosian | 11.000–8.000 ΠΠ | ||
| Δυτική και Κεντρική Ευρώπη | Πολιτισμός Sauveterrian | 10.500–8.500 ΠΠ | ||
| Δυτική Ευρώπη (Βρετανία) | Μεσολιθική Βρετανίας | 11.000–6.000 ΠΠ | Star Carr, Howick, Gough’s Cave, Cramond, Aveline’s Hole | |
| Δυτική Ευρώπη (Ιρλανδία) | Μεσολιθική Ιρλανδίας | 11.000–5.500 ΠΠ | Mount Sandel | |
| Δυτική Ευρώπη (Βέλγιο και Γαλλία) | Πολιτισμός Tardenoisian | 10.000–5.000 ΠΠ | ||
| Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (Λευκορωσία, Λιθουανία, Πολωνία) | Ύστερη Μεσολιθική | Πολιτισμός Neman | 9.000–5.000 ΠΠ | |
| Βόρεια Ευρώπη (Σκανδιναβία) | Πολιτισμοί Nøstvet και Lihult | 8.200–5.200 ΠΠ | ||
| Βόρεια Ευρώπη (Σκανδιναβία) | Πολιτισμός Kongemose | 8.000–7.200 ΠΠ | ||
| Βόρεια Ευρώπη (Σκανδιναβία) | Ύστερη Μεσολιθική | Πολιτισμός Ertebølle | 7.300–5.900 ΠΠ | |
| Δυτική Ευρώπη (Κάτω Χώρες) | Ύστερη Μεσολιθική | Πολιτισμός Swifterbant | 7.300–5.400 ΠΠ | |
| Δυτική Ευρώπη (Πορτογαλία) | Ύστερη Μεσολιθική | 7.600–5.500 ΠΠ |
Η μεσολιθική έξω από την Ευρώπη
| Γεωγραφική περιοχή | Περιοδολόγηση | Πολιτισμός | Χρονολογικό εύρος | Σημαντικοί χώροι |
|---|---|---|---|---|
| Βόρεια Αφρική (Μαρόκο) | Ύστερη Ανώτερη Παλαιολιθική έως Πρώιμη Μεσολιθική | Ιβηρομαυρουσιανός πολιτισμός | 24.000–10.000 ΠΠ | |
| Βόρεια Αφρική | Καψιανός πολιτισμός | 12.000–8.000 ΠΠ | ||
| Ανατολική Αφρική | Μεσολιθική Κένυας | 8.200–7.400 ΠΠ | Σπήλαιο Gamble | |
| Κεντρική Ασία (Μέσα Ουράλια) | 12.000–5.000 ΠΠ | Είδωλο Shigir, Vtoraya Beregovaya | ||
| Ανατολική Ασία (Ιαπωνία) | Πολιτισμοί Jōmon | 16.000–2.350 ΠΠ | ||
| Ανατολική Ασία (Κορέα) | Περίοδος κεραμεικής Jeulmun | 10.000–3.500 ΠΠ | ||
| Νότια Ασία (Ινδία) | Λιθοκρατία Νότιας Ασίας | 12.000–4.000 ΠΠ | Βραχοσκεπές Bhimbetka, Chopani Mando, Lekhahia |
Παραπομπές
- ↑ Riede et al. 2024.
- ↑ Nilsson Stutz 2023, 98.
- ↑ Riede et al. 2024.
- ↑ Riede et al. 2024.
- ↑ Elliott and Little 2018, 6.
- ↑ Riede et al. 2024.
- ↑ Nilsson Stutz 2023, 98.
- ↑ Riede et al. 2024.
- ↑ Riede et al. 2024.
- ↑ Elliott and Little 2018, 7.
- ↑ Elliott and Little 2018, 8-9.
- ↑ Elliott and Little 2018, 10.
- ↑ Elliott and Little 2018, 4-5.
- ↑ Riede et al. 2024.
- ↑ Elliott and Little 2018, 9-11.
- ↑ Nilsson Stutz 2023, 98.
- ↑ Milner et al. 2013, 235-237.
- ↑ Milner et al. 2013, 239.
- ↑ Nilsson Stutz 2023, 98.
- ↑ Riede et al. 2024.
- ↑ Riede et al. 2024.
- ↑ Elliott and Little 2018, 3-4.
- ↑ Nilsson Stutz 2023, 99.
- ↑ Milner et al. 2013, 241.
