Αρχαιοαστρονομία
Η αρχαιοαστρονομία (archaeoastronomy ή cultural astronomy) είναι ένα διεπιστημονικό πεδίο που εξετάζει τη σχέση των αρχαίων πολιτισμών με τον ουρανό. Συνδυάζει στοιχεία αρχαιολογίας, αστρονομίας, ιστορίας της θρησκείας και ανθρωπολογίας, προκειμένου να διερευνήσει πώς οι παρατηρήσεις των ουράνιων σωμάτων επηρέασαν την αρχιτεκτονική, τα τελετουργικά και τις κοσμολογικές αντιλήψεις των αρχαίων κοινωνιών[1]. Η μελέτη των προσανατολισμών ναών και ιερών χώρων, καθώς και η αναγνώριση πιθανών ευθυγραμμίσεων με ουράνια φαινόμενα, αποτελούν θεμελιώδεις όψεις αυτής της έρευνας.
Παρά την ελκυστικότητά της, η αρχαιοαστρονομία είναι πεδίο που απαιτεί αυστηρή μεθοδολογία, καθώς κινδυνεύει να παρερμηνεύσει σύμπτωση ως πρόθεση. Η ακριβής μέτρηση, η στατιστική ανάλυση και η ερμηνεία στο αρχαιολογικό και πολιτισμικό πλαίσιο αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για αξιόπιστα συμπεράσματα[2]).
Μεθοδολογικές αρχές
Οι ερευνητές της αρχαιοαστρονομίας αναζητούν σχέσεις ανάμεσα στον προσανατολισμό μνημείων και την ανατολή ή δύση ουράνιων σωμάτων (ήλιου, σελήνης, αστέρων) σε κρίσιμες ημερομηνίες του έτους. Για να εντοπιστούν τέτοιες συσχετίσεις, απαιτούνται:
- Μετρήσεις προσανατολισμού (αζιμούθιο),
- Υπολογισμός ύψους ορίζοντα,
- Αστρονομικοί υπολογισμοί για το παρελθόν (λαμβάνοντας υπόψη τη μετάπτωση των ισημεριών), και
- Συσχέτιση με ιστορικά ή λατρευτικά δεδομένα[3].
Η σύγχρονη προσέγγιση απαιτεί επίσης τη χρήση ψηφιακών μοντέλων τοπίου, προγραμμάτων προσομοίωσης (όπως Stellarium) και στατιστικής σύγκρισης πολλών θέσεων, ώστε να αποφεύγονται αυθαίρετες ερμηνείες [4]. Η αξιοπιστία προκύπτει όταν οι αστρονομικές παρατηρήσεις εναρμονίζονται με τεκμηριωμένες αρχαιολογικές ή λατρευτικές πρακτικές, όχι όταν στηρίζονται σε μεμονωμένα δεδομένα.
