Παλαιοαρχαιολογία
Η παλαιοαρχαιολογία (palaeoarchaeology) αποτελεί έναν εξειδικευμένο κλάδο της αρχαιολογίας που επικεντρώνεται στη διερεύνηση των πρώτων φάσεων της ανθρώπινης εξέλιξης και του πρώιμου υλικού πολιτισμού. Στόχος της είναι να κατανοήσει πώς οι προϊστορικοί μας πρόγονοι ανέπτυξαν τις βασικές τεχνολογίες, συμπεριφορές και μορφές κοινωνικής οργάνωσης, σε περιόδους που απέχουν χρονικά κατά πολύ από την εμφάνιση του γραπτού λόγου[1]. Σε αντίθεση με άλλες αρχαιολογικές προσεγγίσεις που μελετούν κοινωνίες με πιο ανεπτυγμένα πολιτισμικά κατάλοιπα, η παλαιοαρχαιολογία απαιτεί τη συστηματική συνδυαστική αξιοποίηση δεδομένων από τη γεωλογία, τη βιολογία, τη φυσική και την ανθρωπολογία. Το διεπιστημονικό αυτό υπόβαθρο της προσδίδει μία σύνθετη μεθοδολογική βάση, ενώ παράλληλα τροφοδοτεί σημαντικές θεωρητικές συζητήσεις για την ανθρώπινη εξέλιξη.
Μεθοδολογία
Στρωματογραφία και χρονολόγηση
Η στρωματογραφία αποτελεί θεμέλιο κάθε παλαιοαρχαιολογικής έρευνας. Μέσω της συστηματικής (αρχαιολογία)|ανασκαφής και της ανάλυσης των επιμέρους στρωμάτων ενός χώρου, οι ερευνητές μπορούν να αποκαταστήσουν τη χρονολογική ακολουθία των ευρημάτων. Η αρχή της υπέρθεσης —σύμφωνα με την οποία τα παλαιότερα υλικά βρίσκονται στα κατώτερα στρώματα και τα νεότερα σε υψηλότερα επίπεδα— επιτρέπει τη σχετική χρονολόγηση των καταλοίπων[2]. Η λεπτομερής τεκμηρίωση είναι κρίσιμη, καθώς ακόμα και μικρές ανασκαφικές ή φυσικές διαταραχές μπορούν να μεταβάλουν ριζικά την ερμηνεία των δεδομένων.
Απόλυτη χρονολόγηση
Για την ακριβή τοποθέτηση των ευρημάτων στο χρόνο εφαρμόζονται μέθοδοι απόλυτης χρονολόγησης, οι οποίες επιλέγονται ανάλογα με το υλικό και το χρονικό βάθος της θέσης. Η ραδιοχρονολόγηση με άνθρακα-14, για παράδειγμα, είναι αποτελεσματική στην ανάλυση οργανικών καταλοίπων έως περίπου 50.000 έτη[3]. Όταν όμως οι περίοδοι που εξετάζονται είναι πολύ παλαιότερες, χρησιμοποιούνται μέθοδοι όπως η θερμοφωταύγεια (TL) και η οπτικά διεγερμένη φωταύγεια (OSL), οι οποίες χρονολογούν την τελευταία φορά που ένα δείγμα εκτέθηκε σε φως ή υψηλή θερμοκρασία. Για γεωλογικούς σχηματισμούς με ηλικίες που φτάνουν ή ξεπερνούν τα εκατομμύρια χρόνια, προτιμώνται τεχνικές όπως η μέθοδος αργόν–αργόν ή η σειρά ουρανίου[4]. Η ακρίβεια των παραπάνω μεθόδων επιτρέπει την αξιόπιστη ανασύσταση της εξελικτικής πορείας του ανθρώπινου είδους.
