Κλίμα
Ο όρος κλίμα (climate) (από το ελληνικό κλίμα = «κλίση») δηλώνει γενικώς τις μέσες καιρικές συνθήκες και την ποικιλότητα των καιρικών συνθηκών σε μια περιοχή ή στο σύνολο της Γης, σε σχετικά μεγάλες χρονικές κλίμακες[1]. Συγκεκριμένα, ' ηWorld Meteorological Organization (WMO) αναφέρει ότι το κλίμα είναι «οι συνθήκες του καιρού για μεγάλη περίοδο, που συνήθως ορίζεται στα 30 χρόνια»[2]. Από τεχνική σκοπιά, το κλίμα μπορεί να οριστεί ως η «στατιστική περιγραφή, με όρους μέσου και μεταβλητότητας, των σχετικών ποσοτήτων (π.χ. θερμοκρασίας, βροχόπτωσης, ανέμου) για περίοδο που κυμαίνεται από μήνες έως χιλιάδες ή εκατομμύρια έτη»[3].
Η διαφοροποίηση από τον καιρό (weather) έγκειται στο ότι ο καιρός αφορά τις βραχυχρόνιες συνθήκες στην ατμόσφαιρα, ενώ το κλίμα αφορά τη στατιστική σύγκλιση αυτών των συνθηκών σε μακροχρόνια βάση — όπως η φράση «Το κλίμα είναι τι περιμένεις· ο καιρός είναι τι παίρνεις»[4].
Το σύστημα του κλίματος
Το κλίμα δεν είναι απλώς ο μέσος όρος της θερμοκρασίας ή της βροχόπτωσης. Πρόκειται για ένα πολύπλοκο σύστημα που περιλαμβάνει διάφορες κύριες συνιστώσες: το ατμοσφαιρικό σύστημα (αέρας, πίεση, άνεμος), την υδρόσφαιρα (ωκεανόςωκεανοί]], λίμνες, ποτάμια), την κρυόσφαιρα (πάγοι, χιόνι, παγωμένο έδαφος), τη λιθόσφαιρα (έδαφος, γεωλογία) και τη βιόσφαιρα (ζωντανοί οργανισμοί). [5]
Κάθε μία από αυτές τις συνιστώσες αλληλεπιδρά με τις υπόλοιπες. Για παράδειγμα, η θάλασσα αποθηκεύει θερμότητα, εκπέμπει ή απορροφά υδρατμούς, η βιόσφαιρα επηρεάζει την ανταλλαγή CO₂ και η κρυόσφαιρα καθορίζει την ανακλαστικότητα (albedo) της Γης[6]. Οι αλληλεπιδράσεις αυτές δημιουργούν μακροχρόνια μοτίβα —περιοδικότητες, κυκλικές μεταβολές, σταθερές σχέσεις— αλλά και μεταβλητότητα και αλλαγές.
Παράγοντες που διαμορφώνουν το κλίμα
Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που καθορίζουν το κλίμα μιας περιοχής ή της Γης στο σύνολό της. Είναι χρήσιμο να τους οργανώσουμε σε εξωτερικούς προσδιοριστικούς παράγοντες και εσωτερικούς/ενδογενείς παράγοντες του κλιματικού συστήματος.
Εξωτερικοί προσδιοριστικοί παράγοντες
- Κύριος παράγοντας είναι η ηλιακή ακτινοβολία που φτάνει στη Γη. Η γωνία πρόσπτωσης, η απόσταση Γης-Ήλιου και η ηλιοφάνεια καθορίζει πόση ενέργεια εισέρχεται στο σύστημα[7].
- Ένας άλλος παράγοντας είναι η θέση στη γεωγραφική περιφέρεια (γεωγραφικό πλάτος), η υψομετρική θέση, η εγγύτητα ή όχι προς μεγάλες υδάτινες μάζες (θάλασσες, ωκεανούς), που επηρεάζουν την κατανομή θερμότητας και υγρασίας[8].
- Παράγοντας επίσης είναι οι γεωλογικές διεργασίες όπως μετατόπιση ηπείρων, ηφαιστειακή δραστηριότητα, αλλά και ηλιακές/αστρονομικές μεταβολές (π.χ. διακύμανση της ηλιακής έντασης) λειτουργούν σε μακροχρόνιες κλίμακες. [9].
Εσωτερικοί/ενδογενείς παράγοντες
- Αλληλεπιδράσεις αέρα-θάλασσας (π.χ. μεταφορές θερμότητας, υδρατμών) — οι ωκεανοί απορροφούν μεγάλη ποσότητα ενεργείας, επηρεάζουν τα ρεύματα και επομένως το κλίμα[10].
- Ανακλαστικότητα (άλβεδο): Η έκταση πάγου ή χιονιού, οι επιφανειακές ιδιότητες του εδάφους μεταβάλλουν πόση ηλιακή ενέργεια απορροφάται ή ανακλάται[11].
- Κυκλώματα ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας (π.χ. Hadley, Ferrel, πολικές κυκλοφορίες) — επηρεάζουν τη μεταφορά θερμότητας από τον ισημερινό προς τις πολικές περιοχές και τη διανομή των καιρικών συστημάτων[12].
- Βιολογικές και χημικές διεργασίες: Η ανταλλαγή αερίων του άνθρακα, η εξάτμιση, η απορρόφηση CO₂ από βλάστηση ή ωκεανούς —όλα εντάσσονται στο σύστημα κλίματος[13].
Παραπομπές
- ↑ WMO, “Climate”, Overview section
- ↑ WMO, “Climate”, Main themes.
- ↑ Stanford Encyclopaedia, “Climate Science”, §2.
- ↑ MIT Open Learning Library, Lecture Notes “Definition of Climate”.
- ↑ WMO, “Climate”, Overview section
- ↑ Stanford Encyclopaedia, “Climate Science”, §2.
- ↑ Mölders 2013, 1.
- ↑ Mölders 2013, 1.
- ↑ Mölders 2013, 1.
- ↑ WMO, “Climate”, Main themes.
- ↑ Stanford Encyclopaedia, “Climate Science”, §2.
- ↑ MIT Open Learning Library, Lecture Notes “Definition of Climate”.
- ↑ Stanford Encyclopaedia, “Climate Science”, §2.
