Περιβαλλοντική αρχαιολογία: Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων

Από archaeology
Πήδηση στην πλοήγησηΠήδηση στην αναζήτηση
← Παλαιότερη επεξεργασία
ΟπτικήΚώδικας wiki
Koupaloglou (συζήτηση | συνεισφορές)
329 επεξεργασίες
Koupaloglou (συζήτηση | συνεισφορές)
329 επεξεργασίες
 
(17 ενδιάμεσες αναθεωρήσεις από τον ίδιο χρήστη δεν εμφανίζεται)
Γραμμή 1: Γραμμή 1:
Ως '''περιβαλλοντική αρχαιολογία''' (environmental archaeology) ορίζεται ως η μελέτη των αλληλεπιδράσεων μεταξύ ανθρώπων και περιβάλλοντος στο παρελθόν, με στόχο την ανακατασκευή [[παλαιοπεριβάλλον|παλαιοπεριβαλλόντων]] και την κατανόηση ανθρώπινων προσαρμογών<ref>Yamazaki 2010, 1.</ref>. Σύμφωνα με διεθνείς πηγές, ενσωματώνει κλάδους όπως η [[γεωαρχαιολογία]], η [[ζωαρχαιολογία]] και η [[αρχαιοβοτανολογία]], χρησιμοποιώντας τις [[φυσικές επιστήμες]] για αρχαιολογικούς σκοπούς <ref>Salavert et al. 2017: 1</ref>. Η σημασία της έγκειται στην ικανότητά της να ενημερώνει σύγχρονα ζητήματα, όπως η [[κλιματική αλλαγή]], μέσω ιστορικών προτύπων<ref>Van Bavel et al. 2021, 1.</ref>. Για παράδειγμα, μελέτες δείχνουν ότι οι ανθρώπινες [[κοινωνία|κοινωνίες]] προσαρμόστηκαν σε περιβαλλοντικές αλλαγές μέσω [[πολιτισμός|πολιτισμικής]] ποικιλομορφίας, αποφεύγοντας καταρρεύσεις<ref>Van Bavel et al. 2021, 2-3</ref>.
[[File:Palaeoenvironmental core retrieval with a sediment coring unit..jpg|thumb|220px|Γεωαρχαιολογική έρευνα στρωματογραφικών ενοτήτων με τη χρήση μονάδας άντλησης πυρήνων, κοινό εργαλείο για τους περιβαλλοντικούς αρχαιολόγους.]]
Ως '''περιβαλλοντική αρχαιολογία''' (environmental archaeology) ορίζεται ως η μελέτη των αλληλεπιδράσεων μεταξύ ανθρώπων και περιβάλλοντος στο παρελθόν, με στόχο την ανακατασκευή [[Παλαιοπεριβάλλον|παλαιοπεριβαλλόντων]] και την κατανόηση ανθρώπινων προσαρμογών<ref>Yamazaki 2010, 1.</ref>. Σύμφωνα με διεθνείς πηγές, ενσωματώνει κλάδους όπως η [[γεωαρχαιολογία]], η [[ζωαρχαιολογία]] και η [[αρχαιοβοτανολογία]], χρησιμοποιώντας τις [[φυσικές επιστήμες]] για αρχαιολογικούς σκοπούς <ref>Salavert et al. 2017: 1</ref>. Η σημασία της έγκειται στην ικανότητά της να ενημερώνει σύγχρονα ζητήματα, όπως η [[κλιματική αλλαγή]], μέσω ιστορικών προτύπων<ref>Van Bavel et al. 2021, 1.</ref>. Για παράδειγμα, μελέτες δείχνουν ότι οι ανθρώπινες [[Κοινωνία|κοινωνίες]] προσαρμόστηκαν σε περιβαλλοντικές αλλαγές μέσω [[Πολιτισμός|πολιτισμικής]] ποικιλομορφίας, αποφεύγοντας καταρρεύσεις<ref>Van Bavel et al. 2021, 2-3</ref>.


==Ιστορική εξέλιξη==
==Ιστορική εξέλιξη==
Η εξέλιξη της περιβαλλοντικής αρχαιολογίας ξεκινά από τον 18ο αιώνα με την ανάπτυξη της [[στρωματογραφία]]ς και της [[παλαιοανθρωπολογία]]ς, ενώ ωρίμασε στον 20ό αιώνα με την ενσωμάτωση της [[οικολογία]]ς και της μοριακής [[βιολογία]]ς<ref>Salavert et al. 2017, 2.</ref>. Στην Κίνα, για παράδειγμα, ξεκίνησε τη δεκαετία του 1920 με μελέτες παλαιοπεριβαλλόντων σε αρχαιολογικούς τόπους<ref>Zhuang and Kidder 2021, 2.</ref>. Κατά τη δεκαετία του 1960, προόδευσε με πολυεπιστημονικές προσεγγίσεις, όπως η [[παλυνολογτία]]<ref>Zhuang and Kidder 2021, 3.</ref>. Σήμερα, η [[ψηφιοποίηση]] [[δεδομενα|δεδομένων]] ενισχύει τη σύνθεση, όπως συμβαίνει σε βρετανικές μελέτες που προτείνουν κλαδικές προσεγγίσεις για καλύτερη πρόσβαση<ref>Roushannafas et al. 2024, Summary.</ref>.
[[File:Unknown, Animal Remains (FindID 774474).jpg|thumb|220px|Ζωικά κατάλοιπα]]
Η εξέλιξη της περιβαλλοντικής αρχαιολογίας ξεκινά από τον 18ο αιώνα με την ανάπτυξη της [[στρωματογραφία]]ς και της [[παλαιοανθρωπολογία]]ς, ενώ ωρίμασε στον 20ό αιώνα με την ενσωμάτωση της [[οικολογία]]ς και της μοριακής [[βιολογία]]ς<ref>Salavert et al. 2017, 2.</ref>. Στην Κίνα, για παράδειγμα, ξεκίνησε τη δεκαετία του 1920 με μελέτες παλαιοπεριβαλλόντων σε αρχαιολογικούς τόπους<ref>Zhuang and Kidder 2021, 2.</ref>. Κατά τη δεκαετία του 1960, προόδευσε με πολυεπιστημονικές προσεγγίσεις, όπως η [[παλυνολογία]]<ref>Zhuang and Kidder 2021, 3.</ref>. Σήμερα, η [[ψηφιοποίηση]] [[Δεδομενα|δεδομένων]] ενισχύει τη σύνθεση, όπως συμβαίνει σε βρετανικές μελέτες που προτείνουν κλαδικές προσεγγίσεις για καλύτερη πρόσβαση<ref>Roushannafas et al. 2024, Summary.</ref>.
 
==Μέθοδοι και τεχνικές==
Οι μέθοδοι περιλαμβάνουν δειγματοληψία, ανάλυση [[Ίζημα|ιζημάτων]] και [[Βιολογία|βιολογικών]] λειψάνων. Στη [[γεωαρχαιολογία]], χρησιμοποιούνται τεχνικές όπως η ανάλυση μεγέθους κόκκων και η μικρομορφολογία για ανακατασκευή [[τοπίων]]<ref>Bar-Yosef 2009, 4-6.</ref>. Η ζωοαρχαιολογία εξετάζει οστά και κελύφη για δίαιτες και περιβάλλοντα, με [[μέτρηση αριθμού ατόμων]] σε ένα δείγμα (Number of Individuals in a Sample-NISP) και [[μέτρηση ελάχιστου αριθμού ατόμων]] (Minimum Number of Individuals MNI)<ref>Salisbury year, 50-52.</ref>. Η [[αρχαιοβοτανολογία]] περιλαμβάνει παλυνική (πολυνικά διαγράμματα) και ανθρακική ανάλυση<ref>Salavert et al. 2017, 18-22.</ref>. οι [ισοτοπική ανάλυση|ισοτοπικές αναλύσεις]], όπως δ¹³C και δ¹⁸O, αποκαλύπτουν [[κλίμα]]τα και [[Μετανάστευση|μεταναστεύσεις]]<ref>Salisbury year, 84-87.</ref>.
{| class="wikitable"
!Κλάδος
!Μέθοδος
!Εφαρμογή
!Παράδειγμα Πηγής
|-
|Γεωαρχαιολογία
|Ανάλυση ιζημάτων
|Ανακατασκευή παλαιοτοπίων
|<ref>Bar-Yosef 2009, 5.</ref>
|-
|Ζωαρχαιολογία
|Ανάλυση οστών
|Δίαιτες και οικονομίες
|<ref>Salavert et al. 2017, 12,</ref>
|-
|Αρχαιοβοτανολογία
|Παλυνολογία
|Βλάστηση και κλίμα
|<ref>Zhuang and Kidder 2021, 8.</ref>
|-
|Ισοτοπική ανάλυση
|Σταθερά ισότοπα
|Μετακινήσεις και δίαιτες
|<ref>Salisbury year, 85.</ref>
|}
 
==Παραδείγματα μελετών περίπτωσης==
[[Image:Ruderal community Dittrichia viscosa on gravel01.jpg|right|thumb|220px|Μια μονοειδική κοινότητα ''Dittrichia viscosa'' σε χαλίκι κοντά σe σιδηροδρομικό σταθμό sto Ισραήλ.]]
Στην Κοιλάδα του Γιανγκτσέ,  μελέτες του [[Ολόκαινο|Ολόκαινου]] δείχνουν ότι πλημμύρες γύρω στα 4.0 ka [[ΠΠ]] επηρέασαν [[Αρχαιολογικός πολιτισμός|πολιτισμούς]] όπως ο πολιτισμός Λιανγκζού Liangzhu culture), με μετακινήσεις σε υψηλότερα υψόμετρα<ref>Zhuang and Kidder 2021, 11-13.</ref>. Στη Βόρεια Αμερική, ανθρωπογενής καύση δασών για παραγωγή τροφής αποκαλύπτεται από μακροάνθρακες και σπόρους ερειπιόφιλων (ruderal)<ref>Το ruderal είναι όρος που περιγράφει είδη φυτών τα οποία αποικούν διαταραγμένες περιοχές, όπως εδάφη που έχουν επηρεαστεί από φυσικές καταστροφές ή ανθρώπινες δραστηριότητες. Ο όρος "ruderal" προέρχεται από τη λατινική λέξη "rudus", που σημαίνει "μπάζα" ή "χαλίκι". Στη βοτανική ορίζεται ως ζιζάνιο.</ref> ζιζανίων<ref>Sullivan et al. 2024: Section 6</ref>. Στη Βρετανία, η ψηφιοποίηση ενισχύει τη σύνθεση δεδομένων, αποκαλύπτοντας κρυμμένα ευρήματα όπως [[Ούρος|ούρους]]<ref>Roushannafas et al. 2024, Summary.</ref>. Για την [[κλιματική αλλαγή]], η [[αρχαιολογία]] προτείνει πολιτισμική ποικιλομορφία ως προσαρμογή, με παραδείγματα από το [[Ανθρωπόκαινο]]<ref>Van Bavel et al. 2021, 3-4.</ref>.
{| class="wikitable"
!Φυτό (Ελληνική/Κοινή Ονομασία)
!Επιστημονική Ονομασία
!Οικογένεια
!Χαρακτηριστικά/Περιβάλλον
|-
|Πικραλίδα (Dandelion)
|Taraxacum officinale
|Asteraceae
|Παράγει πολλούς σπόρους, ευδοκιμεί σε πεζοδρόμια και εγκαταλελειμμένα οικόπεδα.
|-
|Πεντάνευρο (Plantain)
|Plantago spp.
|Plantaginaceae
|Ανθεκτικό σε πατήματα, σπόροι μακράς διάρκειας στο έδαφος.
|-
|Ακονυζιά (Dittrichia viscosa)
|Dittrichia viscosa
|Asteraceae
|Κυριαρχεί σε χαλίκι και δρόμους, σχηματίζει μονοειδικές κοινότητες.
|-
|Φελλόχορτο (Scarlet Pimpernel)
|Anagallis arvensis
|Primulaceae
|Γρήγορη αποίκηση γυμνών εδαφών, μικρά λουλούδια.
|-
|Έχιο (Viper’s-Bugloss)
|Echium vulgare
|Boraginaceae
|Ευδοκιμεί σε αμμώδη και διαταραγμένα εδάφη, ελκυστικό για έντομα.
|-
|Κάναβη ζιζάνιο
|Cannabis ruderalis
|Cannabaceae
|Άγριο είδος κάνναβης, προσαρμοσμένο σε ψυχρά κλίματα και διαταραχές.
|-
|Άγριος ηλίανθος (Sunflower)
|Helianthus spp.
|Asteraceae
|Γρήγορη ανάπτυξη σε κήπους και εγκαταλελειμμένα χωράφια.
|}
 
Η περιβαλλοντική αρχαιολογία παρέχει τα απαιτούμενα εργαλεία για την κατανόηση του παρελθόντος και του μέλλοντος, τονίζοντας την ανθεκτικότητα των κοινωνιών σε περιβαλλοντικές προκλήσεις. Μελλοντικές έρευνες πρέπει να ενσωματώσουν ψηφιακές τεχνολογίες και βιομοριακές μεθόδους για καλύτερη σύνθεση<ref>Roushannafas et al. 2024, Proposals.</ref>. Η πολυπλοκότητα των αλληλεπιδράσεων απαιτεί ισορροπημένες προσεγγίσεις, αναγνωρίζοντας τόσο ανθρωπογενείς όσο και φυσικούς παράγοντες.


==Παραπομπές==
==Παραπομπές==
Γραμμή 8: Γραμμή 86:


==βιβλιογραφία==
==βιβλιογραφία==
*Yamazaki, T. 2010. ''Introduction to Environmental Archaeology''. Nara: ACCU. Διαθέσιμο στο https://www.nara.accu.or.jp/el/textpdf/Introduction_to_Environmental_Archaeology_%282010%29.pdf
*Salavert, A. et al. 2017. Environmental Archaeology. ''HAL-SHS''. https://doi.org/10.1002/9781119188230.saseas0205
*Zhuang, Y. and Kidder, T. R. 2021. Holocene Environmental Archaeology of the Yangtze River Valley in China: A Review. ''Land'' 10(3):302. https://doi.org/10.3390/land10030302
*Van Bavel, B. et al. 2021. The archaeology of climate change: The case for cultural diversity. ''PNAS'' 118(30): e2108537118. https://doi.org/10.1073/pnas.2108537118
*Sullivan, A. P. et al. 2024. Archaeological evidence of anthropogenic burning for food production in forested uplands of the Grand Canyon province, northern Arizona. ''Frontiers in Environmental Archaeology'' 3:1302604. https://doi.org/10.3389/fearc.2024.1302604
*Roushannafas, T. et al. 2024. Digitally Enlightened or Still in the Dark? Establishing a Sector-Wide Approach to Enhancing Data Synthesis and Research Potential in British Environmental Archaeology and Beyond. ''Internet Archaeology'' 67. https://doi.org/10.11141/ia.67.7
*Salisbury, R. B. ''Introduction to Environmental Archaeology''. Comenius University. Διαθέσιμο στο https://dspace.uniba.sk/xmlui/bitstream/handle/123456789/44/Salisbury_978-80-8127-343-8.pdf
*Bar-Yosef, O. 2009. Environmental Archaeology. ''EOLSS''. Διαθέσιμο στο https://www.eolss.net/sample-chapters/c03/E6-20-37.pdf
[[Κατηγορία: Περιβαλλοντική αρχαιολογία]]


[[Κατηγορία:Περιβαλλοντική αρχαιολογία| ]]
==Εξωτερικοί σύνδεσμοι==
* [https://www.envarch.net/ Association for Environmental Archaeology]
* [https://historicengland.org.uk/advice/technical-advice/archaeological-science/environmental-archaeology/ Historic England – Environmental Archaeology]
* [https://www.tandfonline.com/journals/yenv20 Journal of Human Palaeoecology]
* [https://archaeologydataservice.ac.uk/archives/view/eab_eh_2004/ Archaeology Data Service – Environmental Archaeology Bibliography]
* [https://intarch.ac.uk/journal/issue53/index.html Environmental Archaeology – Theory and Practice: Looking Back, Moving Forwards] (Open Access)

Τελευταία αναθεώρηση της 13:47, 29 Οκτωβρίου 2025

Γεωαρχαιολογική έρευνα στρωματογραφικών ενοτήτων με τη χρήση μονάδας άντλησης πυρήνων, κοινό εργαλείο για τους περιβαλλοντικούς αρχαιολόγους.

Ως περιβαλλοντική αρχαιολογία (environmental archaeology) ορίζεται ως η μελέτη των αλληλεπιδράσεων μεταξύ ανθρώπων και περιβάλλοντος στο παρελθόν, με στόχο την ανακατασκευή παλαιοπεριβαλλόντων και την κατανόηση ανθρώπινων προσαρμογών[1]. Σύμφωνα με διεθνείς πηγές, ενσωματώνει κλάδους όπως η γεωαρχαιολογία, η ζωαρχαιολογία και η αρχαιοβοτανολογία, χρησιμοποιώντας τις φυσικές επιστήμες για αρχαιολογικούς σκοπούς [2]. Η σημασία της έγκειται στην ικανότητά της να ενημερώνει σύγχρονα ζητήματα, όπως η κλιματική αλλαγή, μέσω ιστορικών προτύπων[3]. Για παράδειγμα, μελέτες δείχνουν ότι οι ανθρώπινες κοινωνίες προσαρμόστηκαν σε περιβαλλοντικές αλλαγές μέσω πολιτισμικής ποικιλομορφίας, αποφεύγοντας καταρρεύσεις[4].

Ιστορική εξέλιξη

Ζωικά κατάλοιπα

Η εξέλιξη της περιβαλλοντικής αρχαιολογίας ξεκινά από τον 18ο αιώνα με την ανάπτυξη της στρωματογραφίας και της παλαιοανθρωπολογίας, ενώ ωρίμασε στον 20ό αιώνα με την ενσωμάτωση της οικολογίας και της μοριακής βιολογίας[5]. Στην Κίνα, για παράδειγμα, ξεκίνησε τη δεκαετία του 1920 με μελέτες παλαιοπεριβαλλόντων σε αρχαιολογικούς τόπους[6]. Κατά τη δεκαετία του 1960, προόδευσε με πολυεπιστημονικές προσεγγίσεις, όπως η παλυνολογία[7]. Σήμερα, η ψηφιοποίηση δεδομένων ενισχύει τη σύνθεση, όπως συμβαίνει σε βρετανικές μελέτες που προτείνουν κλαδικές προσεγγίσεις για καλύτερη πρόσβαση[8].

Μέθοδοι και τεχνικές

Οι μέθοδοι περιλαμβάνουν δειγματοληψία, ανάλυση ιζημάτων και βιολογικών λειψάνων. Στη γεωαρχαιολογία, χρησιμοποιούνται τεχνικές όπως η ανάλυση μεγέθους κόκκων και η μικρομορφολογία για ανακατασκευή τοπίων[9]. Η ζωοαρχαιολογία εξετάζει οστά και κελύφη για δίαιτες και περιβάλλοντα, με μέτρηση αριθμού ατόμων σε ένα δείγμα (Number of Individuals in a Sample-NISP) και μέτρηση ελάχιστου αριθμού ατόμων (Minimum Number of Individuals MNI)[10]. Η αρχαιοβοτανολογία περιλαμβάνει παλυνική (πολυνικά διαγράμματα) και ανθρακική ανάλυση[11]. οι [ισοτοπική ανάλυση|ισοτοπικές αναλύσεις]], όπως δ¹³C και δ¹⁸O, αποκαλύπτουν κλίματα και μεταναστεύσεις[12].

Κλάδος Μέθοδος Εφαρμογή Παράδειγμα Πηγής
Γεωαρχαιολογία Ανάλυση ιζημάτων Ανακατασκευή παλαιοτοπίων [13]
Ζωαρχαιολογία Ανάλυση οστών Δίαιτες και οικονομίες [14]
Αρχαιοβοτανολογία Παλυνολογία Βλάστηση και κλίμα [15]
Ισοτοπική ανάλυση Σταθερά ισότοπα Μετακινήσεις και δίαιτες [16]

Παραδείγματα μελετών περίπτωσης

Μια μονοειδική κοινότητα Dittrichia viscosa σε χαλίκι κοντά σe σιδηροδρομικό σταθμό sto Ισραήλ.

Στην Κοιλάδα του Γιανγκτσέ, μελέτες του Ολόκαινου δείχνουν ότι πλημμύρες γύρω στα 4.0 ka ΠΠ επηρέασαν πολιτισμούς όπως ο πολιτισμός Λιανγκζού Liangzhu culture), με μετακινήσεις σε υψηλότερα υψόμετρα[17]. Στη Βόρεια Αμερική, ανθρωπογενής καύση δασών για παραγωγή τροφής αποκαλύπτεται από μακροάνθρακες και σπόρους ερειπιόφιλων (ruderal)[18] ζιζανίων[19]. Στη Βρετανία, η ψηφιοποίηση ενισχύει τη σύνθεση δεδομένων, αποκαλύπτοντας κρυμμένα ευρήματα όπως ούρους[20]. Για την κλιματική αλλαγή, η αρχαιολογία προτείνει πολιτισμική ποικιλομορφία ως προσαρμογή, με παραδείγματα από το Ανθρωπόκαινο[21].

Φυτό (Ελληνική/Κοινή Ονομασία) Επιστημονική Ονομασία Οικογένεια Χαρακτηριστικά/Περιβάλλον
Πικραλίδα (Dandelion) Taraxacum officinale Asteraceae Παράγει πολλούς σπόρους, ευδοκιμεί σε πεζοδρόμια και εγκαταλελειμμένα οικόπεδα.
Πεντάνευρο (Plantain) Plantago spp. Plantaginaceae Ανθεκτικό σε πατήματα, σπόροι μακράς διάρκειας στο έδαφος.
Ακονυζιά (Dittrichia viscosa) Dittrichia viscosa Asteraceae Κυριαρχεί σε χαλίκι και δρόμους, σχηματίζει μονοειδικές κοινότητες.
Φελλόχορτο (Scarlet Pimpernel) Anagallis arvensis Primulaceae Γρήγορη αποίκηση γυμνών εδαφών, μικρά λουλούδια.
Έχιο (Viper’s-Bugloss) Echium vulgare Boraginaceae Ευδοκιμεί σε αμμώδη και διαταραγμένα εδάφη, ελκυστικό για έντομα.
Κάναβη ζιζάνιο Cannabis ruderalis Cannabaceae Άγριο είδος κάνναβης, προσαρμοσμένο σε ψυχρά κλίματα και διαταραχές.
Άγριος ηλίανθος (Sunflower) Helianthus spp. Asteraceae Γρήγορη ανάπτυξη σε κήπους και εγκαταλελειμμένα χωράφια.

Η περιβαλλοντική αρχαιολογία παρέχει τα απαιτούμενα εργαλεία για την κατανόηση του παρελθόντος και του μέλλοντος, τονίζοντας την ανθεκτικότητα των κοινωνιών σε περιβαλλοντικές προκλήσεις. Μελλοντικές έρευνες πρέπει να ενσωματώσουν ψηφιακές τεχνολογίες και βιομοριακές μεθόδους για καλύτερη σύνθεση[22]. Η πολυπλοκότητα των αλληλεπιδράσεων απαιτεί ισορροπημένες προσεγγίσεις, αναγνωρίζοντας τόσο ανθρωπογενείς όσο και φυσικούς παράγοντες.

Παραπομπές

  1. ↑ Yamazaki 2010, 1.
  2. ↑ Salavert et al. 2017: 1
  3. ↑ Van Bavel et al. 2021, 1.
  4. ↑ Van Bavel et al. 2021, 2-3
  5. ↑ Salavert et al. 2017, 2.
  6. ↑ Zhuang and Kidder 2021, 2.
  7. ↑ Zhuang and Kidder 2021, 3.
  8. ↑ Roushannafas et al. 2024, Summary.
  9. ↑ Bar-Yosef 2009, 4-6.
  10. ↑ Salisbury year, 50-52.
  11. ↑ Salavert et al. 2017, 18-22.
  12. ↑ Salisbury year, 84-87.
  13. ↑ Bar-Yosef 2009, 5.
  14. ↑ Salavert et al. 2017, 12,
  15. ↑ Zhuang and Kidder 2021, 8.
  16. ↑ Salisbury year, 85.
  17. ↑ Zhuang and Kidder 2021, 11-13.
  18. ↑ Το ruderal είναι όρος που περιγράφει είδη φυτών τα οποία αποικούν διαταραγμένες περιοχές, όπως εδάφη που έχουν επηρεαστεί από φυσικές καταστροφές ή ανθρώπινες δραστηριότητες. Ο όρος "ruderal" προέρχεται από τη λατινική λέξη "rudus", που σημαίνει "μπάζα" ή "χαλίκι". Στη βοτανική ορίζεται ως ζιζάνιο.
  19. ↑ Sullivan et al. 2024: Section 6
  20. ↑ Roushannafas et al. 2024, Summary.
  21. ↑ Van Bavel et al. 2021, 3-4.
  22. ↑ Roushannafas et al. 2024, Proposals.

βιβλιογραφία

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Ανακτήθηκε από «https://archaeology.archive.gr/mediawiki-1.44.0/index.php?title=Περιβαλλοντική_αρχαιολογία&oldid=1008»