Αρχαιομετρία

Από archaeology
Πήδηση στην πλοήγησηΠήδηση στην αναζήτηση
Η διαδικασία επαναφόρτισης και εκφόρτισης σήματος θερμοφωταύγειας, όπως εφαρμόζεται στην άμμο της παραλίας. (τροποποίηση από Aitken, 1998; Keizars, 2008a)

Η αρχαιομετρία (archaeometry) ή αρχαιολογική επιστήμη είναι διεπιστημονικός κλάδος που εφαρμόζει φυσικές, χημικές, γεωλογικές και βιολογικές μεθόδους στη μελέτη αρχαιολογικών ευρημάτων[1]. Μέσα από ακριβείς μετρήσεις και εργαστηριακές αναλύσεις, συμπληρώνει τις παραδοσιακές αρχαιολογικές μεθόδους, παρέχοντας αντικειμενικά δεδομένα για την τεχνολογία, το περιβάλλον και τις κοινωνικές δομές του παρελθόντος[2].

Ανάλυση υλικών και τεχνολογίας

Η σύσταση των υλικών αποκαλύπτει την τεχνολογία παραγωγής και την προέλευση των πρώτων υλών:

  • Φασματοσκοπία ICP‑MS (Φασματοσκοπία Μάζας με Επαγωγικά Συζευγμένο Πλάσμα[3]) και XRF (Φθορισμός Ακτίνων Χ[4]): Επιτρέπει ποσοτική ανάλυση μετάλλων και κεραμεικών[5].
  • Πετρογραφία: Μικροσκοπική εξέταση κεραμεικών και λίθων για τον προσδιορισμό της πηγής πρώτων υλών.
  • Ισοτοπική ανάλυση: Χρησιμοποιείται για την προέλευση οργανικών υλικών, όπως κόκαλα και τρόφιμα[6].

Οι τεχνικές XRF (X‑Ray Fluorescence) και SEM‑EDS (Scanning Electron Microscopy with Energy-Dispersive Spectroscopy) έχουν χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη κεραμεικών από το Ακρωτήρι της Σαντορίνης, αποκαλύπτοντας τις πηγές αργίλου και τις μεθόδους καμίνευσης[7]. Στη μεταλλουργία, αναλύσεις αρχαίου χαλκού από το Λαύριο έχουν δείξει τον ρόλο του Αιγαίου στη διακίνηση πρώτων υλών κατά την Εποχή του Χαλκού[8].

Χρονολόγηση και στρωματογραφία

Η ραδιοχρονολόγηση (C-14, TL, OSL) και η στρωματογραφία παρέχουν χρονολογικά και χωρικά πλαίσια:

GPR (Ground Penetrating Radar): Παράγει εικόνες της υπόγειας στρωματογραφίας [9].

Μαγνητομετρία: Ανιχνεύει μεταβολές στο μαγνητικό πεδίο λόγω υπόγειων δομών [10].

Ηλεκτρική αντίσταση: Εντοπίζει αντικείμενα ή δομές που διαφέρουν ηλεκτρικά από το περιβάλλον [11].

Ανάλυση υλικών

Η σύσταση των υλικών αποκαλύπτει την τεχνολογία παραγωγής και την προέλευση των πρώτων υλών.

  • Φασματοσκοπία ICP-MS και XRF: Επιτρέπει ποσοτική ανάλυση μετάλλων και κεραμεικών. Για παράδειγμα, η ανάλυση χαλκού από τα μεσογειακά μεταλλεία έδειξε διαφοροποίηση ανά περιοχή[12].
  • Πετρογραφία: Μικροσκοπική εξέταση κεραμεικών και λίθων για τον προσδιορισμό της πηγής πρώτων υλών.
  • Ισοτοπική Ανάλυση: Χρησιμοποιείται για να εντοπίσει την προέλευση οργανικών υλικών, όπως κόκαλα και τρόφιμα[13].

Γεωφυσικές και τηλεπισκοπικές μέθοδοι

Μαγνητόμετρο πρωτονίου, 1967

Μη καταστροφικές τεχνικές όπως μαγνητομετρία, GPR και Έρευνα ηλεκτρικής αντίστασης επιτρέπουν τον εντοπισμό υπογείων ευρημάτων, συμπληρώνοντας τις εργαστηριακές αναλύσεις και τις παραδοσιακές αρχαιολογικές μεθόδους.

Εφαρμογές

Η αρχαιομετρία έχει συμβάλλει στην επίλυση ιστορικών ερωτημάτων:

Προέλευση και δίκτυα εμπορίου: Αναλύσεις ισοτόπων έχουν εντοπίσει πηγές μετάλλων και εμπορικές διαδρομές στην Εποχή του Χαλκού[14].

Τεχνολογία κατασκευής: Η μικροσκοπική και φασματοσκοπική ανάλυση κεραμεικών και μετάλλων έχει αποκαλύψει εξελιγμένες τεχνικές παραγωγής[15].

Συντήρηση και αναστήλωση: Η ανάλυση μαρμάρων από την Ακρόπολη με ισοτοπική φασματοσκοπία έχει ταυτοποιήσει λατομεία προέλευσης, βοηθώντας στην επιλογή κατάλληλων υλικών για επεμβάσεις συντήρησης[16].

Παρά τα επιτεύγματα, η αρχαιομετρία αντιμετωπίζει προκλήσεις: διαχείριση δεδομένων, ακρίβεια χρονολόγησης και διασύνδεση με αρχαιολογία. Μελλοντικά, η συνδυαστική χρήση ψηφιακής ανάλυσης, τρισδιάστατης απεικόνισης και νέων φασματοσκοπικών τεχνικών αναμένεται να βελτιώσει την ακρίβεια και την πληρότητα των μελετών.

Παραπομπές σημειώσεις

  1. ↑ Liritzis 2020, 49.
  2. ↑ Pollard & Heron 2008, 3.
  3. ↑ Το δείγμα διαλύεται (συνήθως σε οξύ) και εισάγεται σε ένα πλάσμα, όπου τα άτομα ιονίζονται. Στη συνέχεια, τα ιόντα διαχωρίζονται με βάση τη μάζα τους και μετριούνται. Χρήση στην αρχαιομετρία: Πολύ ακριβής ποσοτική μέτρηση μετάλλων σε ίχνη (trace elements). Χρήσιμη για τη διακρίβωση προέλευσης μετάλλων (π.χ. χαλκού, αργύρου, μολύβδου). Μπορεί να συνδυαστεί με ισοτοπικές αναλύσεις για προέλευση πρώτων υλών.
  4. ↑ Μετρά τη στοιχειακή σύσταση ενός δείγματος ανιχνεύοντας την φθορίζουσα ακτινοβολία που εκπέμπεται όταν ένα δείγμα βομβαρδίζεται με ακτίνες Χ. Χρήση στην αρχαιομετρία: Προσδιορισμός μετάλλων σε εργαλεία, κοσμήματα, όπλα. Ανάλυση κεραμεικών για την αναγνώριση αργίλων και προσμίξεων. Σχεδόν μη καταστροφική τεχνική (μπορεί να γίνει απευθείας στο αντικείμενο χωρίς κατεργασία).
  5. ↑ Hodgkinson 2020, 3.
  6. ↑ Stevens 2025, 2.
  7. ↑ Knappett 2011, 220.
  8. ↑ Gale & Stos-Gale 1991, 33.
  9. ↑ Conyers 2013, 45
  10. ↑ Gaffney 2008, 101
  11. ↑ Neubauer 2014, 12
  12. ↑ Pollard et al., 2007.
  13. ↑ Budd et al., 2000.
  14. ↑ Ling 2019, 3.
  15. ↑ Bayazit 2020, 2.
  16. ↑ Herz 1992, 4

Βιβλιογραφία

  • Liritzis, Ioannis. 2020. Archaeometry: An Overview. Scientific Culture 6(1):49–98. DOI: 10.5281/zenodo.3625220
  • Pollard, A. Mark, and Heron, Carl. 2008. Archaeological Chemistry, 2nd ed. Cambridge: Royal Society of Chemistry. ISBN: 978-0854042623.
  • Knappett, Carl. 2011. An Archaeology of Interaction: Network Perspectives on Material Culture and Society. Oxford: Oxford University Press. ISBN: 978-0199215454.
  • Gale, Noel H., and Stos-Gale, Zofia A. 1991. Lead Isotope Studies in the Aegean. London: The British Academy.
  • Kovalev, Ksenia, Kovalev, Sergey, Kovalev, Sergey, and Kovalev, Sergey. 2023. Making and Working Egyptian Blue – A Review of the Archaeological Evidence. Journal of Archaeological Science: Reports 32:102–110. DOI: 10.1016/j.jasrep.2020.102110
  • Stevens, Rhiannon E. 2025. Bones and Teeth Isotopes as Archives for Palaeoclimatic, Palaeoenvironmental, and Palaeoecological Data. Quaternary Science Reviews 270:107–121. DOI: 10.1016/j.quascirev.2021.107121
  • Gaffney, Chris, and Gater, John. 2008. Revealing the Buried Past: Geophysics for Archaeologists. Stroud: Tempus. ISBN: 978-0752425566.
  • Conyers, Lawrence B. 2013. Ground-Penetrating Radar for Archaeology, 3rd ed. Lanham: AltaMira Press. ISBN: 978-0759123496.
  • Neubauer, Wolfgang. 2014. Electrical Resistivity Tomography in Archaeology. Archaeological Prospection 21(1):5–20. DOI: 10.1002/arp.1494
  • Ling, Jonathan. 2019. Swords, Metal Sources and Trade Networks in Bronze Age Europe. Archaeological and Anthropological Sciences 11(1):3–16. DOI: 10.1007/s12520-018-00777-3
  • Bayazit, Mehmet. 2020. Application of Spectroscopic, Microscopic and Thermal Techniques in Archaeometric Investigation of Painted Pottery from Kuriki (Turkey). Journal of Archaeological Science: Reports 34:102–110. DOI: 10.1016/j.jasrep.2020.102110
  • Herz, Norbert. 1992. Provenance Determination of White Marble Sculptures from Allard Pierson Museum in Amsterdam. Materials Characterization 28(1):1–10. DOI: 10.1016/1044-5803(92)90002-6
Ανακτήθηκε από «https://archaeology.archive.gr/mediawiki-1.44.0/index.php?title=Αρχαιομετρία&oldid=327»