Αρχαιολογικό σχέδιο

Από archaeology
Πήδηση στην πλοήγησηΠήδηση στην αναζήτηση
Δείγμα αρχαιολογικού σχεδίου

Το αρχαιολογικό σχέδιο αποτελεί θεμελιώδες εργαλείο στην αρχαιολογική πρακτική, καθώς επιτρέπει την οπτική τεκμηρίωση και ερμηνεία χώρων, στρωμάτων και τεχνέργων μέσω κατόψεων, τομών, υψομέτρων και εικονογραφήσεων. Αυτά τα σχέδια δεν είναι απλές απεικονίσεις, αλλά λειτουργούν ως ερμηνευτικά μέσα που συμβάλλουν στην κατασκευή γνώσης, βοηθώντας στην κατανόηση χωρικών και χρονικών σχέσεων στα αρχαιολογικά δεδομένα[1]. Μελέτες δείχνουν ότι το σχέδιο ενισχύει τα νοητικά μοντέλα των αρχαιολόγων, δηλαδή τις εσωτερικές αναπαραστάσεις του κόσμου βασισμένες σε παρατήρηση, μνήμη και φαντασία[2]. Χωρίς σωστά σχέδια, η απώλεια [δεδομένα|δεδομένων]] κατά τις ανασκαφές είναι αναπόφευκτη, ενώ συμβάλλουν στην παιδαγωγική διαδικασία, βοηθώντας αρχάριους να "βλέπουν σαν αρχαιολόγοι"[3].

Σημασία

Τυπικό σχέδιο απλού πλαισίου.

Η σημασία του σχεδίου έγκειται στην ικανότητά του να μεταφέρει σύνθετες πληροφορίες που δεν αποτυπώνονται μόνο με φωτογραφίες ή κείμενα. Στην αρχαιολογία, τα σχέδια βελτιώνουν την ερμηνεία[4]. Έρευνα με 235 συμμετέχοντες αποκάλυψε ότι το 94.5% έχει χρησιμοποιήσει χειροποίητα σχέδια για χαρακτηριστικά και πλαίσια, εκτιμώντας τα για οικειότητα, υποκειμενικότητα και αισθητική[5]. Στη σωστική αρχαιολογία, όπου ο χρόνος είναι περιορισμένος, τα σχέδια εξασφαλίζουν μακροπρόθεσμη πρόσβαση σε μη επαναλήψιμα δεδομένα[6]. Επιπλέον, ενισχύουν την κατανόηση, αλλά η μετάβαση στον ψηφιακό σχεδιασμό μπορεί να μειώσει την εμβάθυνση εξαιτίας της μικρότερης αλληλεπίδρασης[7].

Μεθοδολογία

Η μεθοδολογία βασίζεται σε στρωματογραφικές αρχές, όπως αυτές του Wheeler (1954), όπου τα σχέδια καταγράφουν στρώματα πριν την καταστροφή τους[8]. Περιλαμβάνει φάσεις προετοιμασίας, όπως εξέταση υπό φως ή με μεγεθυντικό φακό και μέτρηση με διαβήτες ή παχύμετρα[9]. Ακολουθεί η σχεδίαση με μολύβι σε χαρτί ή φιλμ, μελάνι με πένες Rotring 0.25-0.8 mm, και σκίαση με ελάχιστη στίλβωση (stippling) ή χιαστί γραμμές για υφή[10]. Για καμπύλα αντικείμενα, χρησιμοποιείται άμεση ανίχνευση σε φιλμ ή φωτοαντίγραφα για μεγέθυνση 2:1 και μείωση για έκδοση 1:1 ή 1:2[11]. Πειράματα συγκρίνουν χειροποίητα σχέδια σε χαρτί με μολύβι και ψηφιακά σε tablet ή ArcGIS Pro, παρατηρώντας στάση, εμπειρία και φυσικότητα[12].

Εργαλεία

Αεροφωτογραμμετρία, ορθοφωτογραφία από drone, Τσιτά Άλτα, Βέργκαμο, Ιταλία.

Τα παραδοσιακά εργαλεία περιλαμβάνουν μολύβια 2H, 4H ή 6H για περιγράμματα, πένες Rotring για μελάνωση και χαρτί γραφήματος, ενώ τα σύγχρονα εργαλεία, όπως νέφη σημείων από φωτογραμμετρία ή laser scanning[13] προσφέρουν τρισδιάστατα δεδομένα[14]. Η φωτογραμμετρία χρησιμοποιεί κάμερες με δείκτες κλίμακας για πλέγματα με υφή (textured meshes)[15] και ορθοφωτογραφίες[16], μειώνοντας χρόνο και υποκειμενικότητα[17]. Ψηφιακά εργαλεία όπως Adobe Illustrator επιτρέπουν διανυσματική ανίχνευση για κλιμάκωση, ενώ πειράματα δείχνουν υψηλότερη απογοήτευση στα ψηφιακά λόγω εργονομίας [18]. Υβριδικές προσεγγίσεις συνιστώνται για συνδυασμό αντικειμενικότητας και ερμηνείας [19]. Τα παραδοσιακά εργαλεία έχουν πλεονεκτήματα όπως άμεση ακρίβεια, χαμηλό κόστος και φορητότητα, αλλά μειονεκτήματα όπως η χρονοβόρα μελάνωση και ο κίνδυνος σφαλμάτων, και εφαρμόζονται σε οστά, κεραμεικά και μέταλλα[20]. Τα νέφη σημείων έχουν πλεονεκτήματα όπως ταχύτητα, 3D πληρότητα και αντικειμενικότητα, αλλά μειονεκτήματα όπως ανάγκη εκπαίδευσης και εργονομικά ζητήματα, ενώ εφαρμόζονται σε χώρους όπως το ο αγ. Ιλαρίων[21]. Η ψηφιακή ανίχνευση έχει πλεονεκτήματα όπως υψηλή ακρίβεια, εύκολη κλιμάκωση και ενσωμάτωση με GIS, αλλά μειονεκτήματα όπως αυξημένη εξάρτηση από εξοπλισμό, και εφαρμόζεται σε γυαλί και μέταλλα[22].

Παραδείγματα

Στο μοναστήρι του αγ. Ιλαρίωνα στη Γάζα, τα νέφη σημείων (point clouds)[23] τεκμηρίωσαν στρώματα συστηματικά, επιτρέποντας αναδρομική ανάλυση και αυτονομία αρχαιολόγων[24]. Σε εικονογραφήσεις, όπως ρωμαϊκά μαχαίρια από οστό, χρησιμοποιείται κλίμακα 2:1 με στίλβωση (stippling)[25] για υφή[26]. Σε κεραμεικά, όπως όπως τα πιάτα Μινγκ, ανιχνεύονται διακοσμήσεις σε λωρίδες φιλμ[27]. Σε μέταλλα, όπως ο ρωμαϊκός στατήρας (Roman steelyard)[28], χρησιμοποιούνται ακτίνες X για τη σχεδίαση[29]. Σε γυαλί, όπως το ρωμαϊκό λαγήνι, σχεδιάζεται με προφιλιέρα το προφίλ της μορφής[30]. Σε μελέτες, φοιτητές σχεδίασαν τέχνεργα χειροποίητα και ψηφιακά, βελτιώνοντας κατανόησή τους για τον σχεδιασμό[31].

Μελλοντικές κατευθύνσεις

Ανάμεσα στις προκλήσεις για το μέλλον περιλαμβάνεται υποκειμενικότητα στα χειροποίητα σχέδια και εύθραυστο αρχείο στα ψηφιακά[32]. Τα νέφη σημείων μειώνουν τον χρόνο αλλά απαιτούν εκπαίδευση[33]. Οικονομικές πιέσεις περιορίζουν συχνά την υιοθέτηση νέων τεχνικών, ενώ υβριδικά μοντέλα προτείνονται για βέλτιστη τεκμηρίωση[34]. Μελλοντικά, η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να βελτιώσει την ανάλυση, αλλά χρειάζεται ισορροπία με παραδοσιακές μεθόδους για διατήρηση της ερμηνείας[35]. Έρευνες όπως το Aide Mémoire Project δείχνουν προτίμηση 54.8% στα χειροποίητα σχέδια λόγω οικειότητας[36]. Στη σωστική αρχαιολογία, τα νέφη σημείων εξοικονομούν χρόνο[37]. Για υλικά όπως γυαλί, καλούπια και πλέγματα βελτιώνουν την ακρίβεια[38]. Συνολικά, η ισορροπία μεθόδων εξασφαλίζει βιωσιμότητα και προσβασιμότητα.

Παραπομπές

  1. ↑ Morgan et al. 2021, 615-616.
  2. ↑ Morgan et al. 2021, 616, 624,
  3. ↑ Morgan et al. 2021, 619.
  4. ↑ Morgan et al. 2021, 616.
  5. ↑ Morgan et al. 2021, 621-624.
  6. ↑ Bouthillier et al. 2015: 8-9
  7. ↑ Morgan et al. 2021, 623-625.
  8. ↑ Bouthillier et al. 2015, 7-8.
  9. ↑ Adkins and Adkins 2005, 1-7.
  10. ↑ Adkins and Adkins 2005, 2, 10, 20, 24.
  11. ↑ Adkins and Adkins 2005, 9-21.
  12. ↑ Morgan et al. 2021, 617-618.
  13. ↑ Το laser scanning είναι μια τεχνολογία που χρησιμοποιεί παλμούς λέιζερ για να μετρήσει με ακρίβεια την απόσταση, το σχήμα και τη θέση αντικειμένων, δημιουργώντας ένα λεπτομερές ψηφιακό τρισδιάστατο μοντέλο του χώρου ή του αντικειμένου. Τα δεδομένα συλλέγονται ως νέφος σημείων (point cloud), όπου κάθε σημείο έχει συγκεκριμένες συντεταγμένες (\(x,y,z\)). Η τεχνολογία χρησιμοποιείται σε πολλούς κλάδους όπως η τοπογραφία, η αρχιτεκτονική, η μηχανική, η διατήρηση πολιτιστικής κληρονομιάς και οι κατασκευές.
  14. ↑ Bouthillier et al. 2015, 8-10.
  15. ↑ Ο όρος textured mesh (ή αλλιώς “πλέγμα με υφή”) χρησιμοποιείται κυρίως σε γραφικά υπολογιστών, 3D μοντελοποίηση και επαυξημένη/εικονική πραγματικότητα.
  16. ↑ Μια ορθοφωτογραφία, ορθοεικόνα είναι μια αεροφωτογραφία ή δορυφορική εικόνα που έχει διορθωθεί γεωμετρικά έτσι ώστε η κλίμακα να είναι ομοιόμορφη: η φωτογραφία ή η εικόνα ακολουθεί μια δεδομένη προβολή χάρτη.
  17. ↑ Bouthillier et al. 2015, 9-10.
  18. ↑ Morgan et al. 2021: 620-621
  19. ↑ Morgan et al. 2021: 625
  20. ↑ Adkins and Adkins 2005, 1-2, 23, 45.
  21. ↑ Bouthillier et al. 2015: 8-11
  22. ↑ Adkins and Adkins 2005: 5, 39; Morgan et al. 2021: 624
  23. ↑ Νέφος σημείων ή σημειακό νέφος είναι συλλογή σημείων στον τρισδιάστατο χώρο που δημιουργείται συνήθως από τρισδιάστατους σαρωτές και χρησιμοποιείται στην τρισδιάστατη μοντελοποίηση και σε άλλα πεδία.
  24. ↑ Bouthillier et al. 2015, 9-11.
  25. ↑ Η στίλβωση είναι τεχνική δημιουργίας εικόνων ή υφής χρησιμοποιώντας μικρές κουκκίδες στην τέχνη για να δημιουργηθεί σκίαση και βάθος
  26. ↑ Adkins and Adkins 2005: 1-3
  27. ↑ Adkins and Adkins 2005, 9-10.
  28. ↑ Στατήρας ή ζυγός στατήρα. Ο όρος στατήρας χρησιμοποιούνταν στην αρχαία Ρώμη για τον ζυγό, ενώ η λέξη trutina είναι ένας γενικός όρος που περιλαμβάνει τόσο τον στατήρα όσο και την πλάστιγγα (Libra).
  29. ↑ Adkins and Adkins 2005, 50-53.
  30. ↑ Adkins and Adkins 2005, 22-24.
  31. ↑ Morgan et al. 2021, 618-619.
  32. ↑ Morgan et al. 2021, 623-625.
  33. ↑ Bouthillier et al. 2015, 11.
  34. ↑ Morgan et al. 2021, 626-628
  35. ↑ Morgan et al. 2021. 625/
  36. ↑ Morgan et al. 2021, 621-624.
  37. ↑ Bouthillier et al. 2015: 9
  38. ↑ Adkins and Adkins 2005, 26-27.

Βιβλιογραφία

Ανακτήθηκε από «https://archaeology.archive.gr/mediawiki-1.44.0/index.php?title=Αρχαιολογικό_σχέδιο&oldid=1214»