Οικοδεδομένο
Τα οικοδεδομένα, γνωστά και ως βιοδεδομένα, είναι φυσικά αντικείμενα ή υλικά που βρέθηκαν σε αρχαιολογικούς χώρους και έχουν επηρεαστεί από ανθρώπινες δραστηριότητες, χωρίς να έχουν κατασκευαστεί σκόπιμα[1]. Περιλαμβάνουν οργανικά κατάλοιπα όπως οστά ζώων, σπόρους, γύρη, όστρεα και μικροβιακά ίχνη στο έδαφο[2]. Ο όρος τα διακρίνει από τα [[Τέχνεργο (αρχαιολογία\τέχνεργα (ανθρωπογενή αντικείμενα) και τις χαρακτηριστικές ακίνητες κατασκευές, π.χ. εστίες)[3]. Στην αφρικανική αρχαιολογία, τα οικοδεδομένα περιλαμβάνουν φυτικά και ζωικά κατάλοιπα που διατηρούνται μέσω απανθράκωσης, αποξήρανσης ή υδατοπερατότητας, αντικατοπτρίζοντας περιβαλλοντικές συνθήκες και πολιτισμικές διαδικασίες[4]. Ο ορισμός αυτός υπογραμμίζει τον ρόλο τους ως μη τροποποιημένα ή ελάχιστα επεξεργασμένα φυσικά στοιχεία που ενσωματώνονται σε ανθρώπινους χώρους μέσω συμπεριφορών όπως η κατανάλωση τροφής ή η απόρριψη αποβλήτων[5].
Σημασία στην αρχαιολογία
Τα οικοδεδομένα είναι απαραίτητα για την ανακατασκευή των αλληλεπιδράσεων ανθρώπου-περιβάλλοντος, προσφέροντας δεδομένα για επιβίωση, οικολογία και πολιτισμικές πρακτικές που τα τέχνεργα από μόνα τους δεν μπορούν να αποκαλύψου[6]. Λειτουργούν ως δείκτες κλιματικών αλλαγών, μεταβολών στη βιοποικιλότητα και ανθρώπινων προσαρμογών[7]. Στην αρχαιολογία με ενσωμάτωση της μικροβιολογίας, οικοδεδομένα όπως μικρόβια εδάφους αποκαλύπτουν διατροφικές συνήθειες και τελετουργικές δραστηριότητες, ενισχύοντας την κατανόηση κοινωνικών δυναμικών[8]. Για παράδειγμα, παλαιά δεδομένα από οικοδεδομένα επιτρέπουν ευρείας κλίμακας αναλύσεις περιφερειακών προτύπων στην παραγωγή τροφίμων και τη χρήση γης[9]. Σε υποσαχάριες περιοχές, φωτίζουν μεταβάσεις όπως η υιοθέτηση της γεωργίας ή περιβαλλοντικές αλλαγές που επηρέασαν ανθρώπινες μεταναστεύσεις [10]. Συνολικά, η διατήρηση και επανεξέταση οικοδεδομένων προάγει μια "οργανική επανάσταση", ενισχύοντας διεπιστημονικές αφηγήσεις για βιωσιμότητα και ανθεκτικότητα[11].
Παραδείγματα οικοδεδομένων
Συνηθισμένα οικοδεδομένα περιλαμβάνουν ζωικά κατάλοιπα όπως οστά, δόντια και όστρεα, που υποδεικνύουν πρακτικές κυνηγιού, κτηνοτροφίας ή αλιείας[12]. Φυτικά οικοδεδομένα, όπως σπόροι, κάρβουνο και γύρη, αποκαλύπτουν καλλιέργειες και δεδομένα βλάστησης· για παράδειγμα, απανθρακωμένοι σπόροι κεχριού από αφρικανικούς χώρους δείχνουν πρώιμη γεωργία σε τροπικά δάση πριν από 2.500 χρόνια[13]. Σε ευρωπαϊκά πλαίσια, απανθρακωμένες φυτικές συλλογές από ρωμαϊκούς οικισμούς δείχνουν προτιμήσεις για δίκοκκο σιτάρι, αντικατοπτρίζοντας περιφερειακές γεωργικές παραλλαγές[14]. Μικροβιακά οικοδεδομένα, αποκαλούμενα "vivifacts", περιλαμβάνουν βακτηριακές και μυκητιακές κοινότητες στο έδαφος· στο αρχαϊκό Monte Iato (Σικελία, 6ος αιώνας πκε), διακρίνονται τελετουργικές αποθέσεις με υψηλά επίπεδα σε Actinobacteria από περιοχές τζακιών που κυριαρχούνταν από Proteobacteria, συνδεόμενα με απορρίμματα συμποσίων[15]. Άλλα παραδείγματα περιλαμβάνουν κατάλοιπα εντόμων για ανακατασκευή παλαιοθερμοκρασιών και κοπρολίθους για ανάλυση διατροφής[16].
- ↑ Jenkins 2022, 46
- ↑ Margesin et al. 2017, 2
- ↑ Stansbie 2022, 5.
- ↑ Höhn et al. 2017, 206
- ↑ Fuller et al. 2023, 448.
- ↑ Fuller et al. 2023, 450.
- ↑ Fuller et al. 2023: 452
- ↑ Margesin et al. 2017, 14
- ↑ Stansbie 2022, 20.
- ↑ Höhn et al. 2017, 209.
- ↑ Fuller et al. 2023, 462.
- ↑ Jenkins 2022, 47
- ↑ Höhn et al. 2017, 207.
- ↑ Stansbie 2022: 25
- ↑ Margesin et al. 2017: 8
- ↑ Fuller et al. 2023, 451.
