Αεροαρχαιολογία

Επίδραση των χαρακτηριστικών του υπεδάφους στην ανάπτυξη των καλλιεργειών. Επιτρέπει τη διάγνωση των χαρακτηριστικών του υπεδάφους με οπτική επιθεώρηση των καλλιεργειών χρησιμοποιώντας αεροφωτογραφίες.

Η αεροαρχαιολογία αποτελεί μεθοδολογική προσέγγιση της αρχαιολογικής επιστήμης που αξιοποιεί εναέρια μέσα για τον εντοπισμό, την καταγραφή και την ερμηνεία αρχαιολογικών καταλοίπων. Η μέθοδος βασίζεται στην παρατήρηση διαφοροποιήσεων στο τοπίο —είτε πρόκειται για μορφολογικά χαρακτηριστικά είτε για χρωματικές αντιθέσεις— που προκύπτουν από την παρουσία υπόγειων ή επιφανειακών δομών. Από την απαρχή της, στις αρχές του 20ού αιώνα, έως τις σύγχρονες εφαρμογές που ενσωματώνουν δορυφορική τηλεπισκόπηση και μη επανδρωμένα αεροσκάφη (UAVs), η αεροαρχαιολογία έχει μετατραπεί σε ένα αναπόσπαστο εργαλείο για τη μελέτη του πολιτισμικού τοπίου.

Ιστορική εξέλιξη

Η πρώτη τεκμηριωμένη χρήση αεροφωτογραφιών για αρχαιολογικούς σκοπούς πραγματοποιήθηκε κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι στρατιωτικές αεροφωτογραφίσεις χρησιμοποιήθηκαν για την παρατήρηση προϊστορικών και ρωμαϊκών καταλοίπων. Μετά τον πόλεμο, η συστηματική αξιοποίηση πολιτικών αεροφωτογραφιών συνέβαλε στον σχηματισμό μιας νέας ερευνητικής μεθοδολογίας. Η αναγνώριση «ενδείξεων» όπως οι διαφοροποιήσεις στην ανάπτυξη καλλιεργειών, (τα cropmarks), οι χρωματικές διαφοροποιήσεις στο έδαφος (τα soilmarks) και οι σκιές από μορφολογικές ανωμαλίες (τα shadowmarks) καθιέρωσε την αεροαρχαιολογία ως βασικό μέσο εντοπισμού αρχαιολογικών θέσεων.

Μεθοδολογικές προσεγγίσεις

Η βασική αρχή της αεροαρχαιολογικής παρατήρησης στηρίζεται στο γεγονός ότι οι υπόγειες αρχαιολογικές δομές επηρεάζουν τη φυσιολογία του εδάφους και τη βλάστηση. Ένας τοίχος, για παράδειγμα, μειώνει την υγρασία και τα θρεπτικά συστατικά στο σημείο όπου βρίσκεται, προκαλώντας υποανάπτυξη φυτών. Αντίθετα, οι τάφροι ή οι λάκκοι, λόγω συγκράτησης υγρασίας, ευνοούν την πλουσιότερη ανάπτυξη της βλάστησης.

Με την πρόοδο της τεχνολογίας, η αεροαρχαιολογία απέκτησε νέα εργαλεία: η ψηφιακή επεξεργασία εικόνας, η ενσωμάτωση με Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (GIS) και οι τρισδιάστατες απεικονίσεις προσέφεραν νέες δυνατότητες σύνθεσης και ερμηνείας. Παράλληλα, η ανάλυση φασματικών δεδομένων επέτρεψε τον εντοπισμό καταλοίπων που δεν ήταν ορατά στο ανθρώπινο μάτι.

Σύγχρονες εφαρμογές

Σύστημα Λύντσετ κοντά στο Μπίσοπστοουν στο Γουΐλτσιρ. Χρησιμοποιήθηκε τεχνολογία LiDAR για τη χαρτογράφηση της τοπογραφίας.

Η ραγδαία ανάπτυξη τεχνολογιών όπως το LiDAR (Light Detection and Ranging) έχει επιτρέψει τον εντοπισμό αρχαιολογικών χαρακτηριστικών ακόμη και κάτω από πυκνή βλάστηση, κάτι που ήταν αδύνατο με τις παραδοσιακές μεθόδους. Η εφαρμογή μη επανδρωμένων αεροσκαφών έχει επίσης μειώσει το κόστος και έχει καταστήσει δυνατή την υψηλής ανάλυσης τεκμηρίωση αρχαιολογικών τοπίων ακόμη και σε δυσπρόσιτες περιοχές. Επιπλέον, η συνδυαστική χρήση πολυφασματικής και υπερφασματικής απεικόνισης έχει διευρύνει το εύρος των δεδομένων, προσφέροντας πληροφορίες για την κατάσταση διατήρησης των μνημείων και το περιβάλλον τους.

Κριτική συζήτηση

Παρά την εντυπωσιακή εξέλιξη, η αεροαρχαιολογία δεν στερείται περιορισμών. Οι ερμηνείες εξαρτώνται από περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως το κλίμα, η εποχή και η χρήση γης, γεγονός που ενδέχεται να προκαλεί ψευδείς ενδείξεις. Επίσης, η πρόσβαση σε αεροφωτογραφικά αρχεία και δορυφορικά δεδομένα παραμένει σε πολλές περιπτώσεις περιορισμένη, λόγω κόστους ή νομικών δεσμεύσεων. Ωστόσο, η αυξανόμενη διάθεση ανοιχτών δεδομένων και η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την αυτοματοποιημένη ανάλυση εικόνων υπόσχονται να ξεπεράσουν αρκετά από αυτά τα εμπόδια.

Βιβλιογραφία

• Bewley, R.H. (2003). Aerial Archaeology: Developing Future Practice. Oxford: Oxbow Books. ISBN 9781842170465
• Campana, S. (2017). Drones in Archaeology: State-of-the-art and Future Perspectives. Archaeological Prospection, 24(4). DOI: 10.1002/arp.1569
• Crawford, O.G.S. (1929). Air Survey and Archaeology. The Geographical Journal. https://doi.org/10.2307/1781831
• Opitz, R. & Cowley, D. (2013). Interpreting Archaeological Topography: Airborne Laser Scanning, 3D Data and Ground Observation. Oxford: Oxbow Books. ISBN 9781782972737
• Riley, D.N. (1987). Air Photography and Archaeology. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. ISBN 9780812281006
• Verhoeven, G. (2009). Providing an Archaeological Bird’s-eye View – An Overall Picture of Ground-based Means to Execute Low-altitude Aerial Photography (LAAP) in Archaeology. Archaeological Prospection, 16(4). https://doi.org/10.1002/ARP
• Wilson, D.R. (2000). Air Photo Interpretation for Archaeologists. Stroud: Tempus. ISBN 9780752417809