Περιβάλλον

Το περιβάλλον (environment) ως γενική έννοια, ορίζεται ως το σύνολο των εξωτερικών δυνάμεων, επιρροών και συνθηκών που περιβάλλουν και επηρεάζουν τη ζωή, τη φύση, τη συμπεριφορά, την ανάπτυξη και την ωρίμανση ζωντανών οργανισμών ή συστημάτων, πέρα από το στενό φυσικό πλαίσιο. Σύμφωνα με ακαδημαϊκές προσεγγίσεις, περιλαμβάνει φυσικά φαινόμενα όπως πηγές, αντιδράσεις, μεταφορές, επιδράσεις και πεπρωμένο φυσικών και βιολογικών ειδών σε αέρα, νερό και έδαφος, καθώς και ανθρώπινες επιδράσεις που διαμορφώνουν ένα πολυεπιστημονικό πλαίσιο.

Λογοτεχνικά και επιστημονικά, αναφέρεται σε εξωτερικές συνθήκες που επηρεάζουν την ανάπτυξη ανθρώπων, ζώων ή φυτών, ενσωματώνοντας ζωντανά αντικείμενα, φυσικά χαρακτηριστικά και υποστήριξη στη βιόσφαιρα, με έμφαση σε αλληλεπιδράσεις φυσικών, βιολογικών και πολιτιστικών στοιχείων. Αυτή η ευρεία οπτική αναγνωρίζει ότι το περιβάλλον δεν είναι στατικό, αλλά δυναμικό, επηρεάζοντας και επηρεαζόμενο από ανθρώπινες δραστηριότητες, με πεδίο που καλύπτει ατμόσφαιρα, υδρόσφαιρα, λιθόσφαιρα και βιόσφαιρα, όπου η ανθρώπινη παρέμβαση μπορεί να διαταράξει την ισορροπία.

Σε υγειονομικό πλαίσιο, υποδιαιρείται σε τέσσερεις κατηγορίες προσανατολισμένες στην υγεία: φυσικό (φυσικά υποστρώματα, δυνάμεις και οργανισμοί όπως οικοσυστήματα, πόροι αέρα, νερού και γης, με κινδύνους όπως ρύπανση αλλά και οφέλη όπως βιοποικιλότητα), δομημένο-υλικό (ανθρωπογενείς κατασκευές όπως κτήρια, δρόμοι και υπηρεσίες, που επηρεάζουν υγεία μέσω ασφάλειας και σχεδιασμού), κοινωνικο-πολιτιστικό (κοινωνικές δομές, νόρμες, οικονομικά και πολιτικά πλαίσια, που προάγουν υγεία μέσω συμμετοχής και δικαιοσύνης) και ψυχοκοινωνικό (διαπροσωπικές αλληλεπιδράσεις, νοητικές καταστάσεις και αντιλήψεις, που μπορεί να προκαλέσουν στρες ή ενδυνάμωση).

Σε επιχειρηματικό και στρατηγικό επίπεδο, το γενικό περιβάλλον περιλαμβάνει εξωτερικούς παράγοντες εκτός ελέγχου μιας εταιρείας, όπως πολιτικούς (κλίμα, φόροι, πολιτικές εμπορίου), οικονομικούς (πληθωρισμός, ανεργία, επιτόκια), κοινωνικο-πολιτιστικούς (δημογραφικά, τάσεις, ακτιβισμός), τεχνολογικούς (προόδους που αλλάζουν λειτουργίες), περιβαλλοντικούς (φυσικές καταστροφές, κλιματική αλλαγή) και νομικούς (κανονισμούς, εργασιακούς νόμους), συχνά αναλυόμενους μέσω του εργαλείου PESTEL.

Αυτές οι διαστάσεις αλληλεπιδρούν με το εσωτερικό περιβάλλον, επηρεάζοντας λειτουργίες, απόδοση και καινοτομία, ενώ σε ψυχολογικό επίπεδο, το περιβάλλον διαμορφώνει προσωπικότητα μέσω προσωπικού 'χώρου ζωής', στόχων και εμποδίων, οδηγώντας σε προσαρμογή ή απογοήτευση. Επιπλέον, το κοινωνικό περιβάλλον εστιάζει σε οικονομικές, πολιτικές και ηθικές δυνάμεις που διαμορφώνουν κοινωνίες, ενώ το πολιτιστικό σε ανθρωπογενή χαρακτηριστικά που επηρεάζουν συμπεριφορά και αλληλεπιδράσεις

Σε διεθνές πλαίσιο το περιβάλλον θεωρείται σύνθετο σύστημα με φυσικά, κοινωνικά και πολιτιστικά στοιχεία, συμπεριλαμβάνοντας αβιοτικούς παράγοντες (θερμοκρασία, έδαφος, νερό, αέρας) και βιοτικούς (φυτά, ζώα, μικροοργανισμοί), μαζί με ανθρώπινες σχέσεις και τροποποιημένες συνθήκες που καθορίζουν τρόπους ζωής σε συγκεκριμένους τόπους και χρόνους Αυτή η ολιστική άποψη υπογραμμίζει τη σημασία της βιωσιμότητας, καθώς υπερβολική εκμετάλλευση μπορεί να οδηγήσει σε οικολογικά προβλήματα, ενώ αρμονική αλληλεπίδραση προάγει υγεία και ανάπτυξη.

Βιβλιογραφία

• Becker, C. M., et al. 2024. Health-Oriented Environmental Categories, Individual Health Environments and the Concept of Environment in Public Health. International Journal of Environmental Research and Public Health 21:133. https://doi.org/10.3390/ijerph21020133
• Berglund, E., and C. Gericke. 2015. A Holistic Approach to Environmental and Sustainability Education. https://uu.diva-portal.org/smash/get/diva2:808778/FULLTEXT01.pdf
• Kennedy, R. 2020. Strategic Management. https://open.oregonstate.education/strategicmanagement/
• Satyapriya. 2020. Concepts and Components of Environment. https://dspmuranchi.ac.in/pdf/Blog/satyapriya52dspmucomS12.pdf
• Walsh, A. 2020. Defining the Environment in Organism–Environment Systems. Frontiers in Psychology 11:1285. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.01285