Παλαιολιθική περίοδος
Η Παλαιολιθική περίοδος, (Palaeolithic) είναι η αρχαιότερη και μεγαλύτερη φάση της προϊστορίας, εκτεινόμενη από περίπου 3,3 εκατομμύρια χρόνια πριν έως το 10.000 ΠΚΕ[1]. Κατά τη διάρκεια αυτής της εποχής, οι πρώτες ανθρωπίδες και αργότερα ο Homo sapiens ανέπτυξαν βασικές τεχνικές επιβίωσης, εργαλεία και μορφές τέχνης, προσαρμοζόμενοι σε δραστικές κλιματικές αλλαγές. Η έρευνα βασίζεται σε αρχαιολογικά ευρήματα από σπήλαια, καταυλισμούς και φορητά αντικείμενα, με έμφαση στην ανοιχτή πρόσβαση για επαλήθευση[2] Η παλαιολιθική περίοδος διαιρείται σε Κατώτερη, Μέση και Άνω Παλαιολιθική, με τη μετάβαση από τη Μέση στην Άνω να σηματοδοτεί μια «πνευματική επανάσταση» γύρω στα 50.000-30.000 ΠΚΕ, όταν εμφανίζονται πιο σύνθετες συμπεριφορές[3].
Χρονολόγηση της παλαιολιθικής περιόδου
Η Κατώτερη Παλαιολιθική ξεκινά περίπου 2,6 εκατομμύρια χρόνια πριν στην Αφρική, με τα πρώτα λίθινα εργαλεία τύπου Ολντοβάν[4] Στην Ευρώπη, η περίοδος αυτή φτάνει μέχρι τα 300.000 ΠΚΕ, με εξάπλωση ανθρωπιδών όπως ο Homo erectus[5]. Η Μέση Παλαιολιθική (300.000-50.000 ΠΚΕ) χαρακτηρίζεται από την κυριαρχία των Νεάντερταλ (Neanderthal) στην Ευρώπη και των πρώτων σύγχρονων ανθρώπων στην Αφρική, με τεχνικές κατασκευής εργαλείων όπως η Λεβαλλουά[6] Σημαντικές χρονολογήσεις περιλαμβάνουν ευρήματα από το σπήλαιο Μπλόμπος (Blombos Cave) στη Νότια Αφρική, γύρω στα 73.000 ΠΚΕ[7]
Η Άνω Παλαιολιθική (50.000-10.000 ΠΚΕ) σηματοδοτεί την εξάπλωση του Homo sapiens, με πολιτισμούς όπως ο Ωρινάκειος πολιτισμός (Aurignacian] (34.000-23.000 ΠΚΕ), ο Γραβέττιος πολιτισμός (Gravettian) (28.000-22.000 ΠΚΕ) και ο Μαγδαλένιος ή Μαγδαληναίος πολιτισμός (Magdalenian) (18.000-10.000 ΠΚΕ)[8]. Στην Ιορδανία, η Αρχική Ανώτερη παλαιολιθική (Initial Upper Paleolithic] χρονολογείται στα 45.000-36.000 ΠΚΕ, με μεθόδους όπως η οπτικά διεγερμένη φωταύγεια (OSL)[9] Η χρονολόγηση βασίζεται σε ραδιοχρονολόγηση και OSL, αποκαλύπτοντας αλληλεπικαλύψεις με Νεάντερταλ[10]. Κλιματικά γεγονότα, όπως οι παγετώδεις περίοδοι, επηρέασαν τις μετακινήσεις, με τις υγρές φάσεις γύρω στα 45.000-40.000 ΠΚΕ να ευνοούν τη μόνιμη κατοίκηση[11]
| Περίοδος | Χρονολογία | Τεχνολογικές Φάσεις | Τυπικά Εργαλεία | Κύριες Ανθρωπίδες | Γεωγραφική Εξάπλωση |
|---|---|---|---|---|---|
| Κατώτερη Παλαιολιθική | 2,6 εκ. – 300.000 ΠΚΕ | Ολντοβάν, Αχελαία | Κοπείς (choppers), κοπτικά (flakes), χειροπέλεκεις (handaxes) | Homo habilis, Homo erectus | Αφρική, Ευρασία |
| Μέση Παλαιολιθική | 300.000 – 50.000 ΠΚΕ | Λεβαλλουά, Δισκοειδής, Quina, Μουστέρια | Προετοιμασμένοι πυρήνες Λεβαλλουά, εγκοπές, πλευρικά εργαλεία (side-scrapers), οδοντωτά | Νεάντερταλ, πρώιμος Homo sapiens | Ευρώπη, Δυτική Ασία, Αφρική |
| Άνω Παλαιολιθική | 50.000 – 10.000 ΠΚΕ | Ωρινάκεια, Γκραβέττια, Σολουτραία, Μαγδαληναία | Λεπίδες, μικρολεπίδες, αιχμές από οστό/κέρατο, βελοειδή εργαλεία, τέχνη (φορητή & σπηλαιογραφίες) | Homo sapiens | Ευρώπη, Ασία, Ωκεανία |
Τεχνολογικές καινοτομίες και εργαλεία
Τα εργαλεία της Παλαιολιθικής αντανακλούν την εξέλιξη από απλή επεξεργασία λίθου σε σύνθετες κατασκευές. Στην Κατώτερη, κυριαρχούν τα choppers και flakes[12]. Στη Μέση, η τεχνική Λεβαλλουά παράγει πιο αιχμηρά εργαλεία, όπως αιχμές και ξύστρες[13]. Στην Άνω, εμφανίζονται λεπίδες από πυρήνες, εργαλεία από οστό και ελεφαντόδοντο, όπως γλυφίδες και ξέστρες άκρου. [14]
Στο Τορ Φαγουάζ (Tor Fawaz) της Ιορδανίας, τα IUP εργαλεία περιλαμβάνουν αιχμές Ουμμ ελ-Τλελ (Umm el-Tlel) και αιχμές από το Ξαρ Ακίλ (Ksar Akil), με κρούση με σκληρό κρουστήρα[15]. Οι πυρήνες είναι μονοκατευθυντικοί, παράγοντας λεπίδες με πλατφόρμα απολέπισης με φατνώσεις (με πολλές μικρές επίπεδες επιφάνειες)[16]. Αυτές οι καινοτομίες βελτίωσαν το κυνήγι, με εργαλεία όπως ριπτήρες ακοντίων[17] Η τεχνολογία συνδέεται με περιβαλλοντικές προσαρμογές σε ημιάνυδρες περιοχές[18]
| Τύπος Εργαλείου | Περίοδος | Περιγραφή |
|---|---|---|
| Πελέκεις | Κατώτερη Παλαιολιθική | Απλές λίθινες κοπτικοί λιθοι για βασική χρήση τεμαχισμού. |
| Αιχμές Λεβαλλουά | Μέση Παλαιολιθική | Προκατασκευασμένες αιχμές σε τυποποιημένους πυρήνες για κυνήγι και λόγχες. |
| Λεπίδες / Γλυφίδες | Άνω Παλαιολιθική | Λεπτές λεπίδες υψηλής απόδοσης γλυφίδες για χάραξη, ξυλουργική και επεξεργασία οστού. |
Τέχνη και Συμβολισμός
Η τέχνη εμφανίζεται από τη Μέση Παλαιολιθική, με γεωμετρικά σχέδια και κοσμήματα από κοχύλια στο σπήλαιο Μπλόμπος (Blombos Cave)(73.000 ΠΚΕ)[19]. Οι Neanderthal δημιουργούσαν σπηλαιογραφίες, όπως στο σπήλαιο Λα Πασιέγκα (La Pasiega) (64.000 ΠΚΕ)[20]. Στην Άνω παλαιολιθική, η τέχνη γίνεται πιο σύνθετη, με σπηλαιογραφίες όπως στο σπήλαιο Σωβέ (Chauvet) (30.000 ΠΚΕ), με 427 ζώα[21] Τα αγαλματίδια, όπως η Αφροδίτη του Βίλλεντορφ (28.000 ΠΚΕ.), συμβολίζουν γονιμότητα[22] Οι σπηλαιογραφίες χρησιμοποιούσαν ώχρα και κάρβουνο, με τεχνικές όπως το στένσιλ[23]. Μη εικονιστικά σύμβολα, όπως σημεία και Y, σχημάτιζαν είδος πρωτογραφής για [φαινολογία|φαινολογικό]] ημερολόγιο, καταγράφοντας γέννες ζώων σε σεληνιακούς μήνες[24] Η τέχνη είχε μαγικοθρησκευτικό ρόλο, όπως και η συμπαθητική μαγεία για το κυνήγι[25].
Παραπομπές
- ↑ Demidenko et al. 2021, 39.
- ↑ McPherron and Bicho 2018, 1.
- ↑ Kleiner 2010, 2.
- ↑ OER Project n.d., 4.
- ↑ Kleiner 2010, 2.
- ↑ Demidenko et al. 2021, 2.
- ↑ OER Project n.d., 4.
- ↑ Kleiner 2010, 9.
- ↑ Demidenko et al. 2021, 10.
- ↑ Bacon et al. 2023, 371.
- ↑ Demidenko et al. 2021, 47.
- ↑ OER Project n.d., 4.
- ↑ Demidenko et al. 2021, 2.
- ↑ Kleiner 2010, 7.
- ↑ Demidenko et al. 2021, 25.
- ↑ Demidenko et al. 2021, 17.
- ↑ Kleiner 2010, 8.
- ↑ Demidenko et al. 2021, 39.
- ↑ OER Project n.d., 5.
- ↑ OER Project n.d., 5.
- ↑ Kleiner 2010, 3.
- ↑ Kleiner 2010, 10.
- ↑ Kleiner 2010, 5.
- ↑ Bacon et al. 2023, 376.
- ↑ Kleiner 2010, 5.
