Στρωματογραφία: Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων
Admin (συζήτηση | συνεισφορές) |
Admin (συζήτηση | συνεισφορές) |
||
| Γραμμή 19: | Γραμμή 19: | ||
Σε αρχαιολογικούς χώρους, η υπέρθεση βοηθά στην ανασύνθεση ιστορικών γεγονότων μέσω στρωματογραφικών ακολουθιών. Για παράδειγμα, σε βυζαντινούς χώρους, ανώτερα στρώματα με εισαγόμενα κεραμικά (π.χ. Late Roman Red Ware) υπερκαλύπτουν κατώτερα με προϊστορικούς ή ρωμαϊκούς οικισμούς, αποκαλύπτοντας μεταβάσεις όπως η σεισμική καταστροφή του 363 μ.Χ. Σε γενικότερα παραδείγματα, όπως σε ανασκαφές με το Harris Matrix, η υπέρθεση εφαρμόζεται σε δομές όπως οροφές (όπου το σοβάτισμα είναι στρωματογραφικά νεότερο παρόλο που βρίσκεται κάτω) ή λάκκους, όπου τα γεμίσματα υπερκαλύπτουν κοψίματα. | Σε αρχαιολογικούς χώρους, η υπέρθεση βοηθά στην ανασύνθεση ιστορικών γεγονότων μέσω στρωματογραφικών ακολουθιών. Για παράδειγμα, σε βυζαντινούς χώρους, ανώτερα στρώματα με εισαγόμενα κεραμικά (π.χ. Late Roman Red Ware) υπερκαλύπτουν κατώτερα με προϊστορικούς ή ρωμαϊκούς οικισμούς, αποκαλύπτοντας μεταβάσεις όπως η σεισμική καταστροφή του 363 μ.Χ. Σε γενικότερα παραδείγματα, όπως σε ανασκαφές με το Harris Matrix, η υπέρθεση εφαρμόζεται σε δομές όπως οροφές (όπου το σοβάτισμα είναι στρωματογραφικά νεότερο παρόλο που βρίσκεται κάτω) ή λάκκους, όπου τα γεμίσματα υπερκαλύπτουν κοψίματα. | ||
====Πίνακας Παραδειγμάτων Υπέρθεσης σε Βυζαντινούς Χώρους (βασισμένο σε Ανατολική Γαλιλαία)==== | |||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
!Χώρος | !Χώρος | ||
| Γραμμή 27: | Γραμμή 27: | ||
|- | |- | ||
|Arbel (Horvat Arbel) | |Arbel (Horvat Arbel) | ||
|Βυζαντινή (350–650 | |Βυζαντινή (350–650.) πάνω σε Ρωμαϊκή/Ελληνιστική | ||
|Ανώτερα στρώματα με κεραμικά (KH4e, LRRW) και νομίσματα (4ος–6ος αι.) υπερκαλύπτουν κατώτερα με συναγωγή και miqva’ot. | |Ανώτερα στρώματα με κεραμικά (KH4e, LRRW) και νομίσματα (4ος–6ος αι.) υπερκαλύπτουν κατώτερα με συναγωγή και miqva’ot. | ||
|Συνέχεια οικισμού, αύξηση μεγέθους από 41–60 σε 61–85 dunams. | |Συνέχεια οικισμού, αύξηση μεγέθους από 41–60 σε 61–85 dunams. | ||
| Γραμμή 37: | Γραμμή 37: | ||
|- | |- | ||
|Horvat Ammudim | |Horvat Ammudim | ||
|Μεσαία Βυζαντινή (450–650 | |Μεσαία Βυζαντινή (450–650) πάνω σε Ύστερη Ρωμαϊκή | ||
|Βυζαντινά μαγειρικά (C3a) υπερκαλύπτουν ρωμαϊκά κρατήρες (KH6b). | |Βυζαντινά μαγειρικά (C3a) υπερκαλύπτουν ρωμαϊκά κρατήρες (KH6b). | ||
|Εγκατάλειψη συναγωγής 4ου αι., επανεγκατάσταση 5ου αι. | |Εγκατάλειψη συναγωγής 4ου αι., επανεγκατάσταση 5ου αι. | ||
|- | |- | ||
|Huqoq | |Huqoq | ||
| | |Ύστερη Βυζαντινή πάνω σε Ρωμαϊκή | ||
|Βυζαντινά αποθηκευτικά (Pl. 7B:8) υπερκαλύπτουν ρωμαϊκά (MR GrSJ). | |Βυζαντινά αποθηκευτικά (Pl. 7B:8) υπερκαλύπτουν ρωμαϊκά (MR GrSJ). | ||
|Συρρίκνωση από 21–25 σε 0.5–3 dunams, αμυντικές χρήσεις. | |Συρρίκνωση από 21–25 σε 0.5–3 dunams, αμυντικές χρήσεις. | ||
| Γραμμή 48: | Γραμμή 48: | ||
|Beth Netofa | |Beth Netofa | ||
|Πρώιμη Βυζαντινή πάνω σε Ρωμαϊκή | |Πρώιμη Βυζαντινή πάνω σε Ρωμαϊκή | ||
|Μεταβατικά κεραμικά (KH1e) υπερκαλύπτουν ρωμαϊκά, με εισαγόμενα που ταιριάζουν στο 363 | |Μεταβατικά κεραμικά (KH1e) υπερκαλύπτουν ρωμαϊκά, με εισαγόμενα που ταιριάζουν στο 363 | ||
|Αύξηση από 21–40 σε 41–52 dunams, ραββινικές αναφορές. | |Αύξηση από 21–40 σε 41–52 dunams, ραββινικές αναφορές. | ||
|} | |} | ||
Αναθεώρηση της 15:24, 24 Οκτωβρίου 2025
Η στρωματογραφία αποτελεί βασικό πυλώνα στις γεωεπιστήμες και την αρχαιολογία, μελετώντας τη στρωματοειδή διάταξη των ιζημάτων και των πετρωμάτων για να αποκαλύψει την ιστορική εξέλιξη της Γης[1]. Αυτή η μέθοδος επιτρέπει την ανακατασκευή γεωλογικών και ανθρωπογενών γεγονότων μέσα από την ανάλυση στρωμάτων, τα οποία λειτουργούν ως "σελίδες" ενός φυσικού αρχείου[2]. Στην αρχαιολογία, η στρωματογραφία βοηθά στην κατανόηση της χρονικής ακολουθίας πολιτισμών, ενώ στη γεωλογία φωτίζει παλαιοντολογικές και παλαιοκλιματικές αλλαγές[3]. Οι βασικές αρχές της, όπως η υπέρθεση και η βιολογική διαδοχή, καθορίζουν την ερμηνεία αυτών των στρωμάτων, παρέχοντας ένα πλαίσιο για διεπιστημονική έρευνα[4]. Σήμερα, με την ενσωμάτωση ψηφιακών τεχνολογιών, η στρωματογραφία γίνεται ακόμα πιο ακριβής, επιτρέποντας μη επεμβατικές αναλύσεις σε δύσβατες περιοχές, όπως υποβρύχια μνημεία.
Η σημασία της στρωματογραφίας εκτείνεται πέρα από την ακαδημαϊκή σφαίρα, συμβάλλοντας σε περιβαλλοντικές μελέτες και πολιτιστική κληρονομιά. Για παράδειγμα, σε θαλάσσιους αρχαιολογικούς χώρους, όπως ναυάγια της Μεσογείου, η στρωματογραφική ανάλυση αποκαλύπτει στρώματα ιζημάτων που ενσωματώνουν αντικείμενα από αρχαίους εμπορικούς δρόμους, βοηθώντας στην προστασία απειλούμενων μνημείων από σύγχρονες απειλές.
Θεμελιώδεις Αρχές της Στρωματογραφίας
Αρχή της Υπέρθεσης
Η αρχή της υπέρθεσης, διατυπωμένη από τον Νικολάους Στένο τον 17ο αιώνα (Steno 1669), αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της στρωματογραφίας. Σύμφωνα με αυτήν, σε αδιατάρακτες ιζηματογενείς ακολουθίες, τα νεότερα στρώματα εναποτίθενται πάνω από τα παλαιότερα, δημιουργώντας μια φυσική χρονολογική σειρά. Αυτή η αρχή εφαρμόζεται τόσο σε γεωλογικούς σχηματισμούς όσο και σε αρχαιολογικούς χώρους, όπου τα ανώτερα στρώματα αντιπροσωπεύουν μεταγενέστερες φάσεις κατοίκησης ([5]). Σε πρακτικό επίπεδο, η υπέρθεση επιτρέπει την ταυτοποίηση διαταραχών, όπως λόφοι ή τεκτονικές μετατοπίσεις, που μπορεί να ανατρέψουν αυτή τη σειρά ([6]).
Παραδείγματα από αρχαιολογικές ανασκαφές δείχνουν πώς η υπέρθεση βοηθά στην αποκατάσταση ιστορικών γεγονότων. Σε στρώματα της Βυζαντινής περιόδου, τα ανώτερα επίπεδα μπορεί να περιέχουν κεραμικά από εμπορικές ανταλλαγές, ενώ τα κατώτερα αποκαλύπτουν προϊστορικούς οικισμούς ([7]).
Η αρχή της υπέρθεσης, γνωστή και ως νόμος της υπέρθεσης, εισήχθη από τον Νικολάους Στένο το 1669 στο έργο του De Solido Intra Solidum Naturaliter Contento Dissertationis Prodromus, όπου περιέγραψε πώς σε αδιατάρακτες ακολουθίες ιζηματογενών στρωμάτων, τα κατώτερα στρώματα είναι παλαιότερα από τα ανώτερα, καθώς σχηματίζονται διαδοχικά από υγρά ιζήματα που σκληραίνουν με τον χρόνο. Αυτή η θεμελιώδης ιδέα, βασισμένη σε παρατηρήσεις στρωμάτων στην Τοσκάνη, εφαρμόστηκε αρχικά στη γεωλογία για να καθορίσει τη σχετική χρονολόγηση σχηματισμών, αναγνωρίζοντας ότι οποιοδήποτε στρώμα σχηματίζεται ενώ τα υπερκείμενα είναι ακόμα ρευστά, και κανένα ανώτερο στρώμα δεν υπήρχε κατά τη δημιουργία του κατώτερου. Στη γεωλογία, η υπέρθεση βοηθά στην ταυτοποίηση διαταραχών όπως ρήγματα ή αναδιπλώσεις, που μπορεί να αντιστρέψουν τη φυσική σειρά, ενώ σε διαταραγμένες ακολουθίες, η αρχική οριζοντιότητα και συνέχεια των στρωμάτων χρησιμοποιείται για την αποκατάσταση της χρονολογικής τάξης.
Στην αρχαιολογία, η αρχή προσαρμόστηκε για να λάβει υπόψη τις ανθρώπινες δραστηριότητες, οι οποίες δημιουργούν μη φυσικά στρώματα, όπως τείχη, λάκκους ή δάπεδα, που δεν ακολουθούν πάντα τη βαρύτητα όπως τα γεωλογικά ιζήματα. Σύμφωνα με την προσαρμοσμένη εκδοχή, σε μια σειρά στρωμάτων και διασυνδέσεων, οι ανώτερες μονάδες είναι νεότερες από τις κατώτερες, καθώς κάθε μία εναποτίθεται ή δημιουργείται πάνω σε προϋπάρχουσα μάζα. Αυτό διαφέρει από τη γεωλογική εκδοχή, καθώς τα αρχαιολογικά στρώματα είναι μη λιθοποιημένα και μη αναστρέψιμα χωρίς να σχηματίσουν νέα στρώματα, ενώ περιλαμβάνουν διασυνδέσεις (interfaces) που ορίζουν σχέσεις όπως κοψίματα ή γεμίσματα. Η υπέρθεση εφαρμόζεται σε σχετική χρονολόγηση, χρησιμοποιώντας μεθόδους όπως το Harris Matrix για να απεικονίσει διακλαδώσεις σε πολυγραμμικές ακολουθίες, όπου άμεσες σχέσεις υπέρθεσης οδηγούν σε χρονολογικές αλυσίδες.
Πρακτικές Εφαρμογές και Διαταραχές
Σε πρακτικό επίπεδο, η υπέρθεση επιτρέπει την ανίχνευση διαταραχών, όπως τεκτονικές μετατοπίσεις ή ανθρώπινες επεμβάσεις (π.χ. λάκκοι που κόβουν παλαιότερα στρώματα), που μπορεί να ανατρέψουν τη σειρά. Σε αρχαιολογικούς χώρους, η ανάλυση υπέρθεσης περιλαμβάνει την εξέταση οριζόντιων και κάθετων διασυνδέσεων, όπου για παράδειγμα, ένας τοίχος μπορεί να δημιουργήσει νέες λεκάνες εναπόθεσης, χωρίζοντας ακολουθίες σε ξεχωριστές φάσεις. Παραδείγματα περιλαμβάνουν την ανάλυση ανατροπών σε στρώματα, όπου η μετακίνηση υλικού δημιουργεί νέα στρώματα χωρίς να αντιστρέφει τα αρχικά, όπως σε ανασκαφές όπου η υπέρθεση χρησιμοποιείται για να διακρίνει φυσικές από ανθρωπογενείς εναποθέσεις.
Παραδείγματα από Αρχαιολογικές Ανασκαφές
Σε αρχαιολογικούς χώρους, η υπέρθεση βοηθά στην ανασύνθεση ιστορικών γεγονότων μέσω στρωματογραφικών ακολουθιών. Για παράδειγμα, σε βυζαντινούς χώρους, ανώτερα στρώματα με εισαγόμενα κεραμικά (π.χ. Late Roman Red Ware) υπερκαλύπτουν κατώτερα με προϊστορικούς ή ρωμαϊκούς οικισμούς, αποκαλύπτοντας μεταβάσεις όπως η σεισμική καταστροφή του 363 μ.Χ. Σε γενικότερα παραδείγματα, όπως σε ανασκαφές με το Harris Matrix, η υπέρθεση εφαρμόζεται σε δομές όπως οροφές (όπου το σοβάτισμα είναι στρωματογραφικά νεότερο παρόλο που βρίσκεται κάτω) ή λάκκους, όπου τα γεμίσματα υπερκαλύπτουν κοψίματα.
Πίνακας Παραδειγμάτων Υπέρθεσης σε Βυζαντινούς Χώρους (βασισμένο σε Ανατολική Γαλιλαία)
| Χώρος | Περίοδοι Υπέρθεσης | Στοιχεία Υπέρθεσης | Ιστορικό Πλαίσιο |
|---|---|---|---|
| Arbel (Horvat Arbel) | Βυζαντινή (350–650.) πάνω σε Ρωμαϊκή/Ελληνιστική | Ανώτερα στρώματα με κεραμικά (KH4e, LRRW) και νομίσματα (4ος–6ος αι.) υπερκαλύπτουν κατώτερα με συναγωγή και miqva’ot. | Συνέχεια οικισμού, αύξηση μεγέθους από 41–60 σε 61–85 dunams. |
| Kefar Hananya | Πρώιμη/Όψιμη Βυζαντινή πάνω σε Ρωμαϊκή | Βυζαντινά μαγειρικά σκεύη (C4a) υπερκαλύπτουν ρωμαϊκά εργαστήρια (KH3b). | Συρρίκνωση από 41–60 dunams, βιομηχανική συνέχεια. |
| Horvat Ammudim | Μεσαία Βυζαντινή (450–650) πάνω σε Ύστερη Ρωμαϊκή | Βυζαντινά μαγειρικά (C3a) υπερκαλύπτουν ρωμαϊκά κρατήρες (KH6b). | Εγκατάλειψη συναγωγής 4ου αι., επανεγκατάσταση 5ου αι. |
| Huqoq | Ύστερη Βυζαντινή πάνω σε Ρωμαϊκή | Βυζαντινά αποθηκευτικά (Pl. 7B:8) υπερκαλύπτουν ρωμαϊκά (MR GrSJ). | Συρρίκνωση από 21–25 σε 0.5–3 dunams, αμυντικές χρήσεις. |
| Beth Netofa | Πρώιμη Βυζαντινή πάνω σε Ρωμαϊκή | Μεταβατικά κεραμικά (KH1e) υπερκαλύπτουν ρωμαϊκά, με εισαγόμενα που ταιριάζουν στο 363 | Αύξηση από 21–40 σε 41–52 dunams, ραββινικές αναφορές. |
Αυτά τα παραδείγματα δείχνουν πώς η υπέρθεση αποκαλύπτει μεταβάσεις, όπως η μείωση οικισμών μετά τον 4ο αιώνα λόγω σεισμών ή οικονομικών αλλαγών, με βυζαντινά στρώματα να περιέχουν εισαγόμενα κεραμικά από εμπόριο, ενώ κατώτερα αποκαλύπτουν προϊστορικούς ή ρωμαϊκούς οικισμούς.
Αρχή της Οριζοντιότητας και Συνέχειας
Η αρχή της αρχικής οριζοντιότητας δηλώνει ότι τα ιζήματα εναποτίθενται οριζόντια, ενώ η αρχή της πλευρικής συνέχειας υπογραμμίζει ότι τα στρώματα εκτείνονται συνεχώς μέχρι να συναντήσουν εμπόδια, όπως βράχους ή αλλαγές στο τοπίο. Αυτές οι αρχές είναι κρίσιμες για την αναγνώριση γεωλογικών διεργασιών, όπως η διάβρωση ή η τεκτονική δραστηριότητα, που διακόπτουν την ομαλή στρωματογραφία [8]. Στην αρχαιολογία, βοηθούν στην χαρτογράφηση οριζόντιων εκτάσεων οικισμών, αποκαλύπτοντας μοτίβα χρήσης γης. Σε υποβρύχια περιβάλλοντα, η συνέχεια είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, καθώς τα ιζήματα μπορεί να διατηρούνται άθικτα κάτω από το νερό, παρέχοντας συνεχή αρχεία κλιματικών αλλαγών [9].
Αρχή της Βιολογικής Διαδοχής
Η βιολογική διαδοχή βασίζεται στην παρουσία απολιθωμάτων ειδών με περιορισμένη χρονική διάρκεια εξέλιξης, γνωστά ως δείκτες απολιθώματα. Αυτά επιτρέπουν τη συσχέτιση στρωμάτων σε διαφορετικές περιοχές, δημιουργώντας μια παγκόσμια χρονολογική κλίμακα. Στην παλαιοντολογία, αυτή η αρχή φωτίζει εξελικτικές μεταβάσεις, ενώ στην αρχαιολογία συνδέει ανθρώπινες δραστηριότητες με βιολογικά γεγονότα [10]. Για παράδειγμα, ο presence συγκεκριμένων οστρακοδερμάτων σε στρώματα μπορεί να χρονολογήσει εμπορικές διαδρομές στην αρχαιότητα.
Μέθοδοι Στρωματογραφικής Ανάλυσης
Χρονοστρωματογραφία
Η χρονοστρωματογραφία εστιάζει στη χρονική ακολουθία στρωμάτων, ενσωματώνοντας τεχνικές όπως η ραδιοχρονολόγηση άνθρακα-14 για οργανικά υλικά και η οπτική διεγερτική λουμινέσενς για ιζήματα. Αυτές οι μέθοδοι παρέχουν ακριβείς ημερομηνίες, ιδιαίτερα χρήσιμες σε αρχαιολογικούς χώρους με περιορισμένα απομεινάρια [11]. Σε πολυστρωματικούς χώρους, η χρονοστρωματογραφία συνδυάζεται με GIS για τρισδιάστατη απεικόνιση. Πρόσφατες εξελίξεις περιλαμβάνουν την ψηφιακή μοντελοποίηση, όπου 3D σαρώσεις στρωμάτων επιτρέπουν εικονικές ανασκαφές [12].
Λιθοστρωματογραφία
Η λιθοστρωματογραφία εξετάζει φυσικές ιδιότητες στρωμάτων, όπως υφή, χρώμα και μέγεθος κόκκων, για να προσδιορίσει περιβάλλοντα εναπόθεσης (π.χ. ποτάμια, αιγιαλά). Αυτή η προσέγγιση είναι απαραίτητη για την αναγνώριση κλιματικών αλλαγών μέσα από λεπτομερείς περιγραφές ιζημάτων [13]. Στην αρχαιολογία, βοηθά στην ταυτοποίηση μεταναστεύσεων πληθυσμών μέσω αλλαγών σε υλικά δόμησης.
Βιοστρωματογραφία
Βασισμένη σε βιολογικά δείκτες, η βιοστρωματογραφία χρησιμοποιεί απολιθώματα και μικροοργανισμούς για συσχέτιση στρωμάτων. Είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική σε θαλάσσια περιβάλλοντα, όπου πολυκυκλικά οργανικά υπολείμματα παρέχουν υψηλή ανάλυση [14]. Σε αρχαιολογικούς όρους, συνδέει ανθρώπινες κοινότητες με οικολογικές αλλαγές. Εφαρμογές της Στρωματογραφίας στην Αρχαιολογία Η στρωματογραφία μεταμορφώνει τις ανασκαφές σε χρονολογικά ταξίδια, αποκαλύπτοντας φάσεις εξέλιξης πολιτισμών. Στην Ευρώπη, χρησιμοποιείται για τη μελέτη ρωμαϊκών και μεσαιωνικών στρωμάτων, όπου τα κεραμικά λειτουργούν ως χρονοδείκτες [15]. Η μέθοδος Harris Matrix οργανώνει αυτές τις σχέσεις σε γραφήματα, διευκολύνοντας την ανάλυση πολύπλοκων χώρων. Παράδειγμα: Υποβρύχιοι Αρχαιολογικοί Χώροι Στο έργο Venus, η στρωματογραφία εφαρμόστηκε σε 3D μοντέλα ναυαγίων, αποκαλύπτοντας στρώματα ιζημάτων που ενσωματώνουν εμπορεύματα από την αρχαιότητα. Αυτή η προσέγγιση όχι μόνο διατηρεί τα μνημεία αλλά και επιτρέπει εικονική πρόσβαση [16]. Σε χερσαίους χώρους, όπως στην Ανατολική Μεσόγειο, η στρωματογραφία έχει αποκαλύψει στρώματα από την Παλαιολιθική εποχή, συνδέοντας τα με μεταναστεύσεις Homo sapiens [17]. Σύγχρονες Τεχνολογίες στη Στρωματογραφία Οι ψηφιακές τεχνολογίες έχουν επαναπροσδιορίσει τη στρωματογραφία. Το γεωραντάρ διεισδύει σε στρώματα χωρίς ανασκαφή, ενώ η φωτογραμμετρία δημιουργεί 3D μοντέλα με δωρεάν λογισμικά όπως το CloudCompare [18]. Σε GIS, τα στρώματα ενσωματώνονται σε βάσεις δεδομένων, επιτρέποντας στατιστικές αναλύσεις. Στην υποβρύχια αρχαιολογία, η χρήση ROVs (υποβρύχιων οχημάτων) συλλέγει στρωματογραφικά δεδομένα σε πραγματικό χρόνο [19]. Αυτές οι μέθοδοι μειώνουν το κόστος και αυξάνουν την ακρίβεια.
Προκλήσεις και Περιορισμοί
Οι διαταραχές από φυσικές καταστροφές ή ανθρωπογενείς παρεμβάσεις περιπλέκουν την ερμηνεία στρωμάτων. Σε αστικές περιοχές, οι σύγχρονες κατασκευές μπερδεύουν τα αρχαία στρώματα [20]. Επιπλέον, η έλλειψη οδηγών απολιθωμάτων σε νεότερα στρώματα απαιτεί εναλλακτικές μεθόδους, όπως η γεωχημεία.
Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τα προβλήματα, καθώς η άνοδος της στάθμης της θάλασσας απειλεί παράκτια στρώματα [21]. Ωστόσο, ανοιχτές πλατφόρμες όπως το Open Context προάγουν τη συνεργασία για καλύτερη ανάλυση.
Συμπέρασμα
Η στρωματογραφία παραμένει απαραίτητη για την αποκάλυψη του παρελθόντος, συνδυάζοντας παραδοσιακές αρχές με σύγχρονες τεχνολογίες. Από την υπέρθεση μέχρι τις 3D αναπαραστάσεις, προσφέρει βαθιά κατανόηση γεωλογικών και πολιτιστικών αφηγήσεων. Παρά τις προκλήσεις, η ανοιχτή πρόσβαση σε δεδομένα ενισχύει την έρευνα, εξασφαλίζοντας ότι η γνώση είναι προσιτή και ελέγξιμη. Μελλοντικές εξελίξεις, όπως η AI για ανάλυση στρωμάτων, υπόσχονται ακόμα μεγαλύτερη ακρίβεια [22].
Παραπομπές
- ↑ Boggs 2006, 12–14.
- ↑ Harris 1989, 45–47
- ↑ Hedberg 1976, 33–36.
- ↑ Harris 1989, 60–62
- ↑ Harris 1989, 30
- ↑ Harris 1989, 30–31
- ↑ Leibner 2009, 210–215
- ↑ Catuneanu 2006, 6-7
- ↑ Stylianou 2021, 50
- ↑ Prothero 2013, 45
- ↑ Miall 2016, 78
- ↑ Opait 2007, 115
- ↑ Catuneanu 2006, 12
- ↑ Prothero 2013, 50
- ↑ Opait 2007, 120
- ↑ Stylianou 2021, 52
- ↑ Prothero 2013, 55
- ↑ Opait 2007, 118
- ↑ Stylianou 2021, 55
- ↑ Catuneanu 2006, 15
- ↑ Stylianou 2021, 58
- ↑ Miall 2016, 90
Βιβλιογραφία
Boggs, S. 2006. Principles of Sedimentology and Stratigraphy. 4th ed. Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall, pp. 12–14. ISBN 0-13-154728-3
Harris, E. C. 1989. Principles of Archaeological Stratigraphy. 2nd ed. London: Academic Press, pp. 45–62. Open Access via Archaeology Data Service: ISBN 0-13-154728-3
Hedberg, H. D. 1976. International Stratigraphic Guide: A Guide to Stratigraphic Classification, Terminology, and Procedure. Boulder, CO: International Union of Geological Sciences. ISBN 0-8137-7401-2
Leibner, U. 2009. Settlement and History in Hellenistic, Roman, and Byzantine Galilee: An Archaeological Survey of the Eastern Galilee. Tübingen: Mohr Siebeck. Available at: https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/43969/external_content.pdf.
National Park Service. 2024. Geologic Principles—Superposition and Original Horizontality. Available at: https://www.nps.gov/articles/geologic-principles-superposition-and-original-horizontality.htm.
Steno, N. 1669. De Solido Intra Solidum Naturaliter Contento Dissertationis Prodromus. Florence: Ex Typographia sub signo Stellae. Available at: https://archive.org/download/cu31924012131458/cu31924012131458.pdf.
