Φάση (αρχαιολογία): Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων
| Γραμμή 8: | Γραμμή 8: | ||
Η Παπαθανασίου (2017) σημειώνει ότι, στην πράξη, η φάση αποτελεί «ανασύνθεση» του παρελθόντος, καθώς συνδυάζει στρωματογραφικές, [[τυπολογία (αρχαιολογία)|τυπολογικές]] και λειτουργικές πληροφορίες<ref>Papathanasiou et al. 2017, n.p.</ref>. Η διαδικασία αυτή απαιτεί συνδυασμό επιστημονικής μεθοδολογίας και αρχαιολογικής κρίσης<ref>Papathanasiou et al. 2017, n.p.</ref>. | Η Παπαθανασίου (2017) σημειώνει ότι, στην πράξη, η φάση αποτελεί «ανασύνθεση» του παρελθόντος, καθώς συνδυάζει στρωματογραφικές, [[τυπολογία (αρχαιολογία)|τυπολογικές]] και λειτουργικές πληροφορίες<ref>Papathanasiou et al. 2017, n.p.</ref>. Η διαδικασία αυτή απαιτεί συνδυασμό επιστημονικής μεθοδολογίας και αρχαιολογικής κρίσης<ref>Papathanasiou et al. 2017, n.p.</ref>. | ||
==Η διαδικασία διαμόρφωσης φάσεων== | |||
Η μεθοδολογία της διαμόρφωσης φάσεων περιλαμβάνει σειρά βημάτων, τα οποία ξεκινούν κατά την [[ανασκαφή (αρχαιολογία)|ανασκαφή]] και ολοκληρώνονται στη φάση της [[μετανασκαφική ανάλυση|μεταανασκαφικής ανάλυσης]]<ref>Harris 1989, 108.</ref>. | |||
===Καταγραφή των αρχαιολογικών πλαισίων=== | |||
Κάθε στρωματογραφική ενότητα τεκμηριώνεται λεπτομερώς, περιλαμβάνοντας μορφολογικά, υλικά και συσχετιστικά στοιχεία<ref>Harris 1989, 111.</ref>[4]. | |||
Δόμηση της στρωματογραφικής μήτρας (Harris Matrix). Οι σχέσεις υπέρθεσης αποδίδονται σε διάγραμμα, ώστε να αποκαλυφθεί η αλληλουχία των γεγονότων<ref>Harris 1989, 34.</ref>. | |||
===Ομαδοποίηση σε φάσεις=== | |||
Οι ενότητες που φαίνεται να ανήκουν στην ίδια χρονική ή λειτουργική περίοδο συνδυάζονται<ref>Harris 1989, 106.</ref>. | |||
===Έλεγχος και αναθεώρηση=== | |||
Η διαδικασία είναι επαναληπτική· νέες πληροφορίες (π.χ. [[ραδιοχρονολόγηση|ραδιοχρονολογήσεις]] ή τυπολογικά δεδομένα) μπορούν να οδηγήσουν σε αναπροσαρμογή των φάσεων<ref>Alvey et al. 2020, n.p.</ref>. | |||
Ο Βαβυλωνίδης (2014) επισημαίνει ότι στις [[αστική αρχαιολογία|αστικές ανασκαφές]], όπως εκείνες της Θεσσαλονίκης, η διαδικασία διαμόρφωσης φάσεων αποκτά μεγαλύτερη πολυπλοκότητα λόγω της συχνής ανακατάληψης των ίδιων χώρων<ref>Evangelidis 2014, 340.</ref>. Στις περιπτώσεις αυτές, τα όρια των φάσεων συχνά τέμνονται, καθιστώντας απαραίτητη την ενσωμάτωση [[αρχιτεκτονική|αρχιτεκτονικών]] και [[κεραμεική|κεραμεικών]] δεδομένων στην ανάλυση<ref>Evangelidis 2014, 342.</ref>. | |||
==Παραπομπές== | ==Παραπομπές== | ||
Αναθεώρηση της 16:39, 11 Νοεμβρίου 2025
Η φάση στην αρχαιολογία (phase) είναι εργαλείο για την κατανόηση του χρόνου και της αλληλουχίας των γεγονότων, που αποτελεί και έναν από τους θεμελιώδεις στόχους της αρχαιολογικής επιστήμης. Η φάση περιγράφει μια συγκεκριμένη χρονική ενότητα στη ζωή ενός αρχαιολογικού χώρου και προκύπτει από την ομαδοποίηση στρωματογραφικών ενοτήτων (contexts) που σχετίζονται λειτουργικά και χρονολογικά, προσφέροντας ένα ερμηνευτικό «στιγμιότυπο» της ανθρώπινης δραστηριότητας στο παρελθόν[1].
Θεωρητικό πλαίσιο
Η έννοια της φάσης στηρίζεται στη στρωματογραφική αρχή της υπέρθεσης, σύμφωνα με την οποία κάθε στρώμα αποτίθεται επάνω σε παλαιότερο, δημιουργώντας μια φυσική και χρονική αλληλουχία[2]. Στο πλαίσιο αυτό, η φάση ορίζεται ως ένα σύνολο στρωματογραφικών ενοτήτων που είναι σύγχρονες ή λειτουργικά συνδεδεμένες[3]. Ο Έντουαρντ Χάρις (1989) εισήγαγε το διάγραμμα Μήτρα Χάρις (Harris Matrix) ως μέσο απεικόνισης των σχέσεων αυτών, καθιερώνοντας μια τυποποιημένη μέθοδο διαμόρφωσης φάσεων που χρησιμοποιείται διεθνώς[4].
Η Μέι (2019) επισημαίνει ότι η φάση αποτελεί αναγκαίο βήμα ανάμεσα στη στρωματογραφική καταγραφή και τη χρονολογική ερμηνεία[5]. Μέσω της ομαδοποίησης αρχαιολογικών πλαισίων σε φάσεις, ο αρχαιολόγος επιχειρεί να μετατρέψει τα ακατέργαστα δεδομένα σε ιστορική αφήγηση[6]. Ωστόσο, η φάση δεν είναι απλώς τεχνικό αποτέλεσμα, αλλά ερμηνευτική κατασκευή που αντικατοπτρίζει τις θεωρητικές επιλογές και τις προϋποθέσεις του ερευνητή[7].
Η Παπαθανασίου (2017) σημειώνει ότι, στην πράξη, η φάση αποτελεί «ανασύνθεση» του παρελθόντος, καθώς συνδυάζει στρωματογραφικές, τυπολογικές και λειτουργικές πληροφορίες[8]. Η διαδικασία αυτή απαιτεί συνδυασμό επιστημονικής μεθοδολογίας και αρχαιολογικής κρίσης[9].
Η διαδικασία διαμόρφωσης φάσεων
Η μεθοδολογία της διαμόρφωσης φάσεων περιλαμβάνει σειρά βημάτων, τα οποία ξεκινούν κατά την ανασκαφή και ολοκληρώνονται στη φάση της μεταανασκαφικής ανάλυσης[10].
Καταγραφή των αρχαιολογικών πλαισίων
Κάθε στρωματογραφική ενότητα τεκμηριώνεται λεπτομερώς, περιλαμβάνοντας μορφολογικά, υλικά και συσχετιστικά στοιχεία[11][4]. Δόμηση της στρωματογραφικής μήτρας (Harris Matrix). Οι σχέσεις υπέρθεσης αποδίδονται σε διάγραμμα, ώστε να αποκαλυφθεί η αλληλουχία των γεγονότων[12].
Ομαδοποίηση σε φάσεις
Οι ενότητες που φαίνεται να ανήκουν στην ίδια χρονική ή λειτουργική περίοδο συνδυάζονται[13].
Έλεγχος και αναθεώρηση
Η διαδικασία είναι επαναληπτική· νέες πληροφορίες (π.χ. ραδιοχρονολογήσεις ή τυπολογικά δεδομένα) μπορούν να οδηγήσουν σε αναπροσαρμογή των φάσεων[14].
Ο Βαβυλωνίδης (2014) επισημαίνει ότι στις αστικές ανασκαφές, όπως εκείνες της Θεσσαλονίκης, η διαδικασία διαμόρφωσης φάσεων αποκτά μεγαλύτερη πολυπλοκότητα λόγω της συχνής ανακατάληψης των ίδιων χώρων[15]. Στις περιπτώσεις αυτές, τα όρια των φάσεων συχνά τέμνονται, καθιστώντας απαραίτητη την ενσωμάτωση αρχιτεκτονικών και κεραμεικών δεδομένων στην ανάλυση[16].
Παραπομπές
- ↑ Harris 1989, 106.
- ↑ Harris 1989, 30.
- ↑ Harris 1989, 106.
- ↑ Harris 1989, 34.
- ↑ Alvey et al. 2020, n.p.
- ↑ Alvey et al. 2020, n.p.
- ↑ Andreaki and Barceló 2025, 52.
- ↑ Papathanasiou et al. 2017, n.p.
- ↑ Papathanasiou et al. 2017, n.p.
- ↑ Harris 1989, 108.
- ↑ Harris 1989, 111.
- ↑ Harris 1989, 34.
- ↑ Harris 1989, 106.
- ↑ Alvey et al. 2020, n.p.
- ↑ Evangelidis 2014, 340.
- ↑ Evangelidis 2014, 342.
