Αρχαιομαγνητική χρονολόγηση: Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων

Από archaeology
Πήδηση στην πλοήγησηΠήδηση στην αναζήτηση
← Παλαιότερη επεξεργασίαΝεότερη επεξεργασία →
ΟπτικήΚώδικας wiki
Koupaloglou (συζήτηση | συνεισφορές)
329 επεξεργασίες
Koupaloglou (συζήτηση | συνεισφορές)
329 επεξεργασίες
Γραμμή 8: Γραμμή 8:
==Αρχές λειτουργίας==
==Αρχές λειτουργίας==
Η βασική αρχή βασίζεται στην [[θερμοϋπολειμματική μαγνήτιση]] (TRM), σύμφωνα με την οποία μαγνητικά ορυκτά (π.χ. [[μαγνητίτης]], [[αιματίτης]]) σε υλικά που θερμαίνονται πάνω από τη [[θερμοκρασία]] Curie (~500-580°C) χάνουν την μαγνήτισή τους και την επανακτούν κατά την ψύξη, καταγράφοντας το τότε γεωμαγνητικό πεδίο<ref>Kapper et al. 2025: 3.</ref> Αυτή η "υπογραφή" συγκρίνεται με [[καμπύλες SV]]<ref>Οι καμπύλες SV (από το αγγλικό Secular Variation curves) είναι καμπύλες κοσμικών ή χρονικών μεταβολών του γήινου μαγνητικού πεδίου. Χρησιμοποιούνται ευρέως στην αρχαιομαγνητική χρονολόγηση και στη γεωμαγνητική έρευνα.</ref>, που δείχνουν τις χρονικές αλλαγές του πεδίου<ref>Tema 2006, 11.</ref>. Το γεωμαγνητικό πεδίο ποικίλλει χωρικά και χρονικά, με περιφερειακές διαφορές εντός 1000 km<ref>Batt et al. 2017, 67.</ref>. Για παράδειγμα, στην Ευρώπη, η ένταση μπορεί να φτάσει 74 μT σε συγκεκριμένες εποχές<ref>Ben-Yosef et al. 2024, 6.</ref>.
Η βασική αρχή βασίζεται στην [[θερμοϋπολειμματική μαγνήτιση]] (TRM), σύμφωνα με την οποία μαγνητικά ορυκτά (π.χ. [[μαγνητίτης]], [[αιματίτης]]) σε υλικά που θερμαίνονται πάνω από τη [[θερμοκρασία]] Curie (~500-580°C) χάνουν την μαγνήτισή τους και την επανακτούν κατά την ψύξη, καταγράφοντας το τότε γεωμαγνητικό πεδίο<ref>Kapper et al. 2025: 3.</ref> Αυτή η "υπογραφή" συγκρίνεται με [[καμπύλες SV]]<ref>Οι καμπύλες SV (από το αγγλικό Secular Variation curves) είναι καμπύλες κοσμικών ή χρονικών μεταβολών του γήινου μαγνητικού πεδίου. Χρησιμοποιούνται ευρέως στην αρχαιομαγνητική χρονολόγηση και στη γεωμαγνητική έρευνα.</ref>, που δείχνουν τις χρονικές αλλαγές του πεδίου<ref>Tema 2006, 11.</ref>. Το γεωμαγνητικό πεδίο ποικίλλει χωρικά και χρονικά, με περιφερειακές διαφορές εντός 1000 km<ref>Batt et al. 2017, 67.</ref>. Για παράδειγμα, στην Ευρώπη, η ένταση μπορεί να φτάσει 74 μT σε συγκεκριμένες εποχές<ref>Ben-Yosef et al. 2024, 6.</ref>.
Παράμετροι Μέτρησης


===Παράμετροι Μέτρησης===
Παράμετρος: Κλίση (I) – Περιγραφή: Γωνία μεταξύ οριζοντίου και μαγνητικού πεδίου – Παράδειγμα Μέτρησης: 64.4° σε ρωμαϊκό [[κλίβανος|κλίβανο]]<ref>Kapper et al. 2025, 8.</ref>
Παράμετρος: Κλίση (I) – Περιγραφή: Γωνία μεταξύ οριζοντίου και μαγνητικού πεδίου – Παράδειγμα Μέτρησης: 64.4° σε ρωμαϊκό [[κλίβανος|κλίβανο]]<ref>Kapper et al. 2025, 8.</ref>
Παράμετρος: Απόκλιση (D) – Περιγραφή: Γωνία από γεωγραφικό βορρά – Παράδειγμα Μέτρησης: 359.1°<ref>Kapper et al. 2025, 8.</ref>
Παράμετρος: Απόκλιση (D) – Περιγραφή: Γωνία από γεωγραφικό βορρά – Παράδειγμα Μέτρησης: 359.1°<ref>Kapper et al. 2025, 8.</ref>
Παράμετρος: Ένταση (F) – Περιγραφή: Ισχύς πεδίου σε μT<ref>Μικροτεσλα (\(\mu T\)) Μονάδα μέτρησης της μαγνητικής πυκνότητας (ή μαγνητικής επαγωγής), σύμφωνα με το Διεθνές Σύστημα Μονάδων (SI). Αξία:  \(1\text{\ \mu T}=10^{-6}\text{\ \Tau \varepsilon \sigma \lambda \alpha }\) (T).</ref> – Παράδειγμα Μέτρησης: 61.6 ± 3.7 μT<ref>Kapper et al. 2025, 10.</ref>
Παράμετρος: Ένταση (F) – Περιγραφή: Ισχύς πεδίου σε μT<ref>Η συντομογραφία mT σημαίνει μιλιτέσλα (millitesla), δηλαδή μονάδα μέτρησης της μαγνητικής επαγωγής ή έντασης του μαγνητικού πεδίου. Αξία:  1 millitesla (mT) =
0.001 T</ref> – Παράδειγμα Μέτρησης: 61.6 ± 3.7 μT<ref>Kapper et al. 2025, 10.</ref>


==Παραπομπές σημειώσεις==
==Παραπομπές σημειώσεις==

Αναθεώρηση της 11:54, 7 Νοεμβρίου 2025

Η αρχαιομαγνητική χρονολόγηση είναι μέθοδος απόλυτης χρονολόγησης που βασίζεται στην κοσμική διακύμανση του γεωμαγνητικού πεδίου και την ικανότητα ορισμένων αρχαιολογικών υλικών να αποκτούν σταθερή μαγνητική πόλωση. Αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για την αρχαιολογία, ιδιαίτερα για υλικά που έχουν θερμανθεί, όπως κεραμεικά και κλίβανοι, προσφέροντας ακρίβεια σε περιόδους όπου άλλες μέθοδοι, όπως η ραδιοχρονολόγηση, παρουσιάζουν περιορισμούς.

Η αρχαιομαγνητική χρονολόγηση είναι καινοτόμος μέθοδος στην αρχαιολογική έρευνα, η οποία εκμεταλλεύεται τις φυσικές ιδιότητες του γεωμαγνητικού πεδίου της Γης και την ικανότητα ορισμένων υλικών να διατηρούν μαγνητική "υπογραφή" από την εποχή της τελευταίας θέρμανσής τους[1]. Αυτή η τεχνική είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την χρονολόγηση θερμαινόμενων αρχαιολογικών ευρημάτων, όπως κεραμεικά, πλίνθοι και κλίβανοι, όπου άλλες μέθοδοι, όπως η χρονολόγηση με ραδιοάνθρακα, μπορεί να παρουσιάζουν αβεβαιότητες λόγω πλατώ[2] στην καμπύλη βαθμονόμησης[3]. Η μέθοδος βασίζεται στην κοσμική διακύμανση (secular variation - SV) του γεωμαγνητικού πεδίου, η οποία περιλαμβάνει αλλαγές στην κατεύθυνση (κλίση και απόκλιση) και την ένταση του πεδίου με τον χρόνο[4].

Ιστορική αναδρομή

Η ιστορία της αρχαιομαγνητικής χρονολόγησης ξεκινά στα τέλη του 19ου αιώνα, με τον Τζουσέππε Φολγκεράιτερ (Giuseppe Folgheraiter) να προτείνει πρώτος την ιδέα της χρήσης μαγνητικών ιδιοτήτων σε αρχαία υλικά για χρονολόγηση το 1899[5]. Σημαντική πρόοδος σημειώθηκε το 1938 από τον Εμίλ Τελιέ (Emile Thellier), ο οποίος ανέπτυξε μεθόδους για την μέτρηση της παλαιοέντασης του γεωμαγνητικού πεδίου[6]. Κατά τον 20ό αιώνα, η τεχνική εξελίχθηκε με τη δημιουργία περιφερειακών καμπυλών SV, όπως αυτές για το Ηνωμένο Βασίλειο από τους Clark et al. (1988) και για τις ΗΠΑ από τον Sternberg (1989)[7]. Σήμερα, βάσεις δεδομένων όπως η GEOMAGIA50 και η MagIC συλλέγουν χιλιάδες δεδομένα, επιτρέποντας τη δημιουργία ακριβέστερων μοντέλων, όπως το ARCH-UK.1 για τη Βρετανία[8]. Σε περιοχές όπως η Νότια Αμερική, η έλλειψη τοπικών μοντέλων οδηγεί σε χρήση παγκόσμιων μοντέλων, με προτάσεις για πολυ-μοντέλα[9]

Αρχές λειτουργίας

Η βασική αρχή βασίζεται στην θερμοϋπολειμματική μαγνήτιση (TRM), σύμφωνα με την οποία μαγνητικά ορυκτά (π.χ. μαγνητίτης, αιματίτης) σε υλικά που θερμαίνονται πάνω από τη θερμοκρασία Curie (~500-580°C) χάνουν την μαγνήτισή τους και την επανακτούν κατά την ψύξη, καταγράφοντας το τότε γεωμαγνητικό πεδίο[10] Αυτή η "υπογραφή" συγκρίνεται με καμπύλες SV[11], που δείχνουν τις χρονικές αλλαγές του πεδίου[12]. Το γεωμαγνητικό πεδίο ποικίλλει χωρικά και χρονικά, με περιφερειακές διαφορές εντός 1000 km[13]. Για παράδειγμα, στην Ευρώπη, η ένταση μπορεί να φτάσει 74 μT σε συγκεκριμένες εποχές[14].

Παράμετροι Μέτρησης

Παράμετρος: Κλίση (I) – Περιγραφή: Γωνία μεταξύ οριζοντίου και μαγνητικού πεδίου – Παράδειγμα Μέτρησης: 64.4° σε ρωμαϊκό κλίβανο[15] Παράμετρος: Απόκλιση (D) – Περιγραφή: Γωνία από γεωγραφικό βορρά – Παράδειγμα Μέτρησης: 359.1°[16] Παράμετρος: Ένταση (F) – Περιγραφή: Ισχύς πεδίου σε μT[17] – Παράδειγμα Μέτρησης: 61.6 ± 3.7 μT[18]

Παραπομπές σημειώσεις

  1. ↑ Tema 2006, 11.
  2. ↑ Το “πλατώ” στην καμπύλη βαθμονόμησης (ή “plateau” στα αγγλικά) είναι το τμήμα της καμπύλης όπου η απόκριση του οργάνου ή του συστήματος δεν αυξάνεται πλέον σημαντικά με την αύξηση της συγκέντρωσης, δηλαδή είναι η περιοχή όπου η καμπύλη “γίνεται επίπεδη”.
  3. ↑ Ben-Yosef et al. 2024, 1.
  4. ↑ Batt et al. 2017, 66.
  5. ↑ Ben-Yosef et al. 2024, 1.
  6. ↑ Tema 2006, 15.
  7. ↑ Tema 2006, 18.
  8. ↑ Batt et al. 2017, 73.
  9. ↑ Maximiano et al. 2024, 1.
  10. ↑ Kapper et al. 2025: 3.
  11. ↑ Οι καμπύλες SV (από το αγγλικό Secular Variation curves) είναι καμπύλες κοσμικών ή χρονικών μεταβολών του γήινου μαγνητικού πεδίου. Χρησιμοποιούνται ευρέως στην αρχαιομαγνητική χρονολόγηση και στη γεωμαγνητική έρευνα.
  12. ↑ Tema 2006, 11.
  13. ↑ Batt et al. 2017, 67.
  14. ↑ Ben-Yosef et al. 2024, 6.
  15. ↑ Kapper et al. 2025, 8.
  16. ↑ Kapper et al. 2025, 8.
  17. ↑ Η συντομογραφία mT σημαίνει μιλιτέσλα (millitesla), δηλαδή μονάδα μέτρησης της μαγνητικής επαγωγής ή έντασης του μαγνητικού πεδίου. Αξία: 1 millitesla (mT) = 0.001 T
  18. ↑ Kapper et al. 2025, 10.
Ανακτήθηκε από «https://archaeology.archive.gr/mediawiki-1.44.0/index.php?title=Αρχαιομαγνητική_χρονολόγηση&oldid=1228»