Εποχή του χαλκού: Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων

Από archaeology
Πήδηση στην πλοήγησηΠήδηση στην αναζήτηση
← Παλαιότερη επεξεργασίαΝεότερη επεξεργασία →
ΟπτικήΚώδικας wiki
μ Ο Admin μετακίνησε τη σελίδα Εποχή του Χαλκού στην Εποχή του χαλκού πάνω από την ανακατεύθυνση
Γραμμή 13: Γραμμή 13:
Οι κοινωνίες της Εποχής του Χαλκού ήταν ιεραρχικές, με αρχηγούς που ήλεγχαν τους ζωτικούς [[Φυσικοί πόροι|φυσικούς πόρους]]. Στην Κεντρική Ευρώπη, η κουλτούρα Unetice δείχνει ταφές αρχηγών με πλούσια κτερίσματα <ref>Harding 2000, 98.</ref>. Στη Σκανδιναβία, οι διπλές ταφές "δίδυμων αρχόντων" υποδηλώνουν συμμαχίες και γάμους<ref>Kristiansen and Larsson 2005, 118</ref>. Οι γυναίκες είχαν τον δικό τους κοινωνικό ρόλο, όπως φαίνεται από κοσμήματα σε ταφές στη Δανία<ref>Harding 2000, 314</ref>. Στη Μεσόγειο, τα μυκηναϊκά ανάκτορα διέθεταν γραφειοκρατία, με αρχηγούς που οργάνωναν εμπόριο <ref>Mull 2022, 113</ref>. Οι οικισμοί κυμαίνονταν από χωριά έως οχυρωμένες πόλεις<ref>Harding 2000, 169</ref> και η πολεμική δραστηριότητα, με όπλα και οχυρώσεις, υποδεικνύει ανταγωνισμό<ref>Kristiansen and Larsson 2005, 99</ref>.
Οι κοινωνίες της Εποχής του Χαλκού ήταν ιεραρχικές, με αρχηγούς που ήλεγχαν τους ζωτικούς [[Φυσικοί πόροι|φυσικούς πόρους]]. Στην Κεντρική Ευρώπη, η κουλτούρα Unetice δείχνει ταφές αρχηγών με πλούσια κτερίσματα <ref>Harding 2000, 98.</ref>. Στη Σκανδιναβία, οι διπλές ταφές "δίδυμων αρχόντων" υποδηλώνουν συμμαχίες και γάμους<ref>Kristiansen and Larsson 2005, 118</ref>. Οι γυναίκες είχαν τον δικό τους κοινωνικό ρόλο, όπως φαίνεται από κοσμήματα σε ταφές στη Δανία<ref>Harding 2000, 314</ref>. Στη Μεσόγειο, τα μυκηναϊκά ανάκτορα διέθεταν γραφειοκρατία, με αρχηγούς που οργάνωναν εμπόριο <ref>Mull 2022, 113</ref>. Οι οικισμοί κυμαίνονταν από χωριά έως οχυρωμένες πόλεις<ref>Harding 2000, 169</ref> και η πολεμική δραστηριότητα, με όπλα και οχυρώσεις, υποδεικνύει ανταγωνισμό<ref>Kristiansen and Larsson 2005, 99</ref>.


==Οικονομία και Εμπόριο==
==Οικονομία και εμπόριο==
Η [[οικονομία]] βασιζόταν στο εμπόριο μετάλλων, με δίκτυα από την Βρετανία στην Ανατολή. Ο κασσίτερος από την Κορνουάλη μεταφερόταν στην Μεσόγειο<ref>Mull 2022, 10.3</ref>. Στην Κεντρική Ευρώπη, οι αποθέσεις (hoards) δείχνουν εμπορικές ανταλλαγές<ref>Harding 2000, 167</ref>. Οι Μυκηναίοι εμπορεύονταν με την Κύπρο και την Ανατολία, όπως φαίνεται από μυθολογικούς και αρχαιολογικούς παραλληλισμούς<ref>Mull 2022, 9.3</ref>. Η γεωργία και [[κτηνοτροφία]] υποστήριζαν την οικονομία, με σιτάρι και βοοειδή<ref>Harding 2000, 130.</ref>. Το αλάτι και τα υφάσματα ήταν σημαντικά, με παραγωγή σε sites όπως η Αγγλία <ref>Harding 2000, 249</ref>.
Η [[οικονομία]] βασιζόταν στο εμπόριο μετάλλων, με [[εμπορικά δίκτυα]] από την Βρετανία στην Ανατολή. Ο κασσίτερος από την Κορνουάλη μεταφερόταν στην Μεσόγειο<ref>Mull 2022, 10.3</ref>. Στην Κεντρική Ευρώπη, οι αποθέσεις (hoards) δείχνουν εμπορικές ανταλλαγές<ref>Harding 2000, 167.</ref>. Οι Μυκηναίοι εμπορεύονταν με την Κύπρο και την Ανατολία, όπως φαίνεται από μυθολογικούς και αρχαιολογικούς παραλληλισμούς<ref>Mull 2022, 9.3</ref>. Η [[γεωργία]] και η [[κτηνοτροφία]] υποστήριζαν την οικονομία, με σιτάρι και βοοειδή<ref>Harding 2000, 130.</ref>. Το αλάτι και τα υφάσματα ήταν σημαντικά, με παραγωγή σε [[αρχαιολογική θέση|αρχαιολογικές θέσεις]] όπως στην Αγγλία<ref>Harding 2000, 249.</ref>.
Η εποχή του χαλκού χαρακτηρίστηκε από σημαντικές οικονομικές εξελίξεις, με έμφαση στο [[εμπόριο]], την παραγωγή και την ανακατανομή πόρων. Στην Εγγύς Ανατολή και το Αιγαίο, οι οικονομίες βασίζονταν σε δίκτυα ανταλλαγών, όπου εμπορεύματα όπως μέταλλα, υφάσματα και αλάτι διακινούνταν μέσω εμπόρων και παλατιών<ref>Barjamovic et al. 2017, 2.</ref>. Αυτή η περίοδος είδε τη μετάβαση από τοπικές οικονομίες σε πιο σύνθετες δομές, με συνύπαρξη αμοιβαιότητας, ανακατανομής και στοιχείων αγοράς<ref>Lamberg-Karlovsky 2009, 1.</ref>. Στο Αιγαίο, τα ανάκτορα ήλεγχαν την παραγωγή, ενώ στην Ανατολία, το εμπόριο ανθούσε μέσω των αποικιών. <ref>Earle 2011, 238.</ref>
 
===Εμπόριο και δίκτυα==
Το εμπόριο ήταν κεντρικό, ιδιαίτερα στην Παλαιά Ασσυριακή περίοδο (19ος αι.[[ΠΚΕ]]), κατά την οποία Ασσύριοι έμποροι εγκαθίστανται στην Ανατολία, με κέντρο το Κανές. Ανταλλάσσονται κασσίτερος από Κεντρική Ασία, υφάσματα και άργυρος, με [[εμπορικά δίκτυα]] που καλύπτουν Ιράκ, Συρία και Τουρκία<ref>Barjamovic et al. 2017, 5.</ref>. Οι έμποροι λειτουργούν με ιδιωτική πρωτοβουλία, συμβόλαια και κινδύνους, όπως ληστείες, ενώ τοπικοί ηγεμόνες παρέχουν προστασία έναντι φόρων<ref>Barjamovic et al. 2017, 6.</ref>. Στην Εγγύς Ανατολή, το εμπόριο περιλαμβάνει φόρους υποτελείας, δώρα και συμμαχίες, συνδέοντας τη Μεσοποταμία με τον Περσικό Κόλπο και τις Ινδίες<ref>Lamberg-Karlovsky 2009, 3.</ref>. Στην Ανατολία, το αλάτι, άφθονο σε αποθέματα όπως το Τουζ Γκολού, παράγεται με εξάτμιση και διακινείται τοπικά, χωρίς να γίνεται είδος πολυτελείας<ref>Dardeniz 2023, 42.</ref>.
 
===Παραγωγή και ανακατανομή==
Στο Αιγαίο, η οικονομία εστιάζει στο μαλλί, με τα μινωικά και μυκηναϊκά ανάκτορα να εποπτεύουν 100.000 πρόβατα στην Κνωσό, παράγοντας 50-75 τόνους μαλλιού ετησίως<ref>Nosch 2014, 1.</ref>. Η παραγωγή υφασμάτων απασχολεί χιλιάδες γυναίκες και παιδιά, με εξειδίκευση σε βαφές και επεξεργασία<ref>Nosch 2014, 7.</ref>. Η ανακατανομή περιλαμβάνει κινητοποίηση πλεονάσματος από κοινότητες προς τα ανάκτορα, για τη χρηματοδότηση πολεμιστών και τεχνιτών<ref>Earle 2011, 238.</ref>. Οι οικονομίες διαιρούνται σε τομείς: πολιτικό (ανάκτορα), θρησκευτικό (τελετές), κοινοτικό (αυτάρκεια) και εμπορικό (ανταλλαγές)<ref>Earle 2011, 238.</ref>. Στην Ανατολία, η παραγωγή αλατιού είναι κοινοτική, με κατανάλωση 65 τόνων ετησίως σε περιοχές όπως η Κοιλάδα Ντελίτσε<ref>Dardeniz 2023, 47.</ref>.
 
===Κοινωνικοί παράγοντες===
Οι έμποροι ενεργούν ως πράκτορες του κράτους ή ιδιώτες, με παραδείγματα όπως ο Εανάσιρ στην Ουρ, που διαχειρίζεται χαλκό μέσω συνεργασιών<ref>Lamberg-Karlovsky 2009, 14.</ref>. Στην Ασσυρία, οικογενειακά δίκτυα υποστηρίζουν την κερδοσκοπία, με διακυμάνσεις τιμών<ref>Lamberg-Karlovsky 2009, 21.</ref>, γεγονόςε που καθιστά την οικονομία είναι μωσαϊκό, με συνύπαρξη δομών, χωρίς μονοπώλια<ref>Lamberg-Karlovsky 2009, 22.</ref>. Στο Αιγαίο, η "Επανάσταση Δευτερογενών Προϊόντων" ενισχύει τους ποιμένες και τη γνώση<ref>Nosch 2014, 2.</ref>.
 
Η οικονομία της Εποχής του Χαλκού ήταν δυναμική, με εμπόριο και παραγωγή να στηρίζουν ιεραρχίες. Παρά την αφθονία πόρων, η εξάρτηση από δίκτυα οδήγησε σε ευπάθειες, όπως κατάρρευση λόγω ανισορροπιών<ref>Earle 2011, 243.</ref> Μελλοντικές έρευνες είναι δυνατόν να εμβαθύνουν σε αυτές τις αλληλεξαρτήσεις.


==Τέχνη και Θρησκεία==
==Τέχνη και Θρησκεία==

Αναθεώρηση της 18:08, 18 Νοεμβρίου 2025

Ο δίσκος της Νέμπρα

Η Εποχή του Χαλκού, που διαρκεί περίπου από το 3000 έως το 1000 ΠΚΕ σε διάφορες περιοχές, αποτελεί μια κρίσιμη φάση στην ανθρώπινη ιστορία, σηματοδοτώντας την μετάβαση από την Νεολιθική εποχή σε πιο σύνθετες κοινωνίες. Στην Ευρώπη, αυτή η περίοδος χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση της μεταλλουργίας του χαλκού, την ανάπτυξη εμπορικών δικτύων και τη δημιουργία ιεραρχικών δομών. Οι αλλαγές αυτές οδήγησαν σε οικονομική ανάπτυξη και πολιτιστικές ανταλλαγές, με το κράμα χαλκού-κασσιτέρου να γίνεται σύμβολο προόδου[1]. Στη Μεσόγειο, ο μυκηναϊκός πολιτισμός έπαιξε κεντρικό ρόλο σε μακρινά ταξίδια, ενώ στην Βόρεια Ευρώπη, οι κοινωνίες προσαρμόστηκαν σε τοπικές συνθήκες[2].

Χρονολογία και περιοχές

Εύρημα από τη χάλκινη εποχή στον Ζάκρο.

Η Εποχή του Χαλκού διαιρείται σε Πρώιμη (3000-2000 ΠΚΕ), Μέση (2000-1500 ΠΚΕ) και Ύστερη (1500-1000 ΠΚΕ), με παραλλαγές ανά περιοχή. Στην Ευρώπη, η Πρώιμη φάση ξεκινά με πολιτισμό Ουνέτιτσε (Unetice culture) στην Κεντρική Ευρώπη, όπου εμφανίζονται τα πρώτα χάλκινα εργαλεία[3]. Στην Σκανδιναβία, η περίοδος Montelius 1 (περίπου 1700 ΠΚΕ) σηματοδοτεί την εισαγωγή χάλκινων όπλων[4]. Στη Μεσόγειο, η Ύστερη φάση (1600-1150 ΠΚΕ) περιλαμβάνει τα μυκηναϊκά ανάκτορα, με εμπορικές σχέσεις προς την Ανατολή[5]. Στην Ιβηρική Χερσόνησο, στον Άργκαρικό πολιτισμό (Argaric culture) εμφανίζονται οχυρωμένοι οικισμοί[6]. Η μετάβαση από την Νεολιθική συνέβη μέσω της Χαλκολιθικής, με τη διασπορά του χαλκού από την Εγγύς Ανατολή[7].

Τεχνολογικές καινοτομίες

Η μεταλλουργία του χαλκού ήταν η κύρια καινοτομία, με την παραγωγή κραμάτων όπως ο χαλκός με αρσενικό πριν τον κασσιτερωτό[8]. Στην Κεντρική Ευρώπη, η τεχνική της χύτευσης σε καλούπια επέτρεψε μαζική παραγωγή εργαλείων και όπλων[9]. Στην Σκανδιναβία, τα χάλκινα σπαθιά με οκταγωνική λαβή από την περίοδο Montelius 2 δείχνουν προχωρημένη δεξιοτεχνία στην κατεργασία του κράματος[10]. Στη Μεσόγειο, οι Μυκηναίοι χρησιμοποιούσαν άρματα και πλοία για μεταφορές, με ναυπηγική βασισμένη σε ξύλο και χαλκό [11]. Η εξόρυξη αλατιού και η γεωργία βελτιώθηκαν με χάλκινα εργαλεία, όπως σε οικισμούς του πολιτισμού Λάουσιτζ (Lausitz culture)[12]. Οι καινοτομίες αυτές οδήγησαν σε οικονομική εξειδίκευση και κοινωνική διαστρωμάτωση [13].

Κοινωνική oργάνωση

Διάδοση της μεταλλουργίας στην Ευρώπη και τη Μικρά Ασία - οι πιο σκοτεινές περιοχές είναι οι παλαιότερες.

Οι κοινωνίες της Εποχής του Χαλκού ήταν ιεραρχικές, με αρχηγούς που ήλεγχαν τους ζωτικούς φυσικούς πόρους. Στην Κεντρική Ευρώπη, η κουλτούρα Unetice δείχνει ταφές αρχηγών με πλούσια κτερίσματα [14]. Στη Σκανδιναβία, οι διπλές ταφές "δίδυμων αρχόντων" υποδηλώνουν συμμαχίες και γάμους[15]. Οι γυναίκες είχαν τον δικό τους κοινωνικό ρόλο, όπως φαίνεται από κοσμήματα σε ταφές στη Δανία[16]. Στη Μεσόγειο, τα μυκηναϊκά ανάκτορα διέθεταν γραφειοκρατία, με αρχηγούς που οργάνωναν εμπόριο [17]. Οι οικισμοί κυμαίνονταν από χωριά έως οχυρωμένες πόλεις[18] και η πολεμική δραστηριότητα, με όπλα και οχυρώσεις, υποδεικνύει ανταγωνισμό[19].

Οικονομία και εμπόριο

Η οικονομία βασιζόταν στο εμπόριο μετάλλων, με εμπορικά δίκτυα από την Βρετανία στην Ανατολή. Ο κασσίτερος από την Κορνουάλη μεταφερόταν στην Μεσόγειο[20]. Στην Κεντρική Ευρώπη, οι αποθέσεις (hoards) δείχνουν εμπορικές ανταλλαγές[21]. Οι Μυκηναίοι εμπορεύονταν με την Κύπρο και την Ανατολία, όπως φαίνεται από μυθολογικούς και αρχαιολογικούς παραλληλισμούς[22]. Η γεωργία και η κτηνοτροφία υποστήριζαν την οικονομία, με σιτάρι και βοοειδή[23]. Το αλάτι και τα υφάσματα ήταν σημαντικά, με παραγωγή σε αρχαιολογικές θέσεις όπως στην Αγγλία[24]. Η εποχή του χαλκού χαρακτηρίστηκε από σημαντικές οικονομικές εξελίξεις, με έμφαση στο εμπόριο, την παραγωγή και την ανακατανομή πόρων. Στην Εγγύς Ανατολή και το Αιγαίο, οι οικονομίες βασίζονταν σε δίκτυα ανταλλαγών, όπου εμπορεύματα όπως μέταλλα, υφάσματα και αλάτι διακινούνταν μέσω εμπόρων και παλατιών[25]. Αυτή η περίοδος είδε τη μετάβαση από τοπικές οικονομίες σε πιο σύνθετες δομές, με συνύπαρξη αμοιβαιότητας, ανακατανομής και στοιχείων αγοράς[26]. Στο Αιγαίο, τα ανάκτορα ήλεγχαν την παραγωγή, ενώ στην Ανατολία, το εμπόριο ανθούσε μέσω των αποικιών. [27]

=Εμπόριο και δίκτυα

Το εμπόριο ήταν κεντρικό, ιδιαίτερα στην Παλαιά Ασσυριακή περίοδο (19ος αι.ΠΚΕ), κατά την οποία Ασσύριοι έμποροι εγκαθίστανται στην Ανατολία, με κέντρο το Κανές. Ανταλλάσσονται κασσίτερος από Κεντρική Ασία, υφάσματα και άργυρος, με εμπορικά δίκτυα που καλύπτουν Ιράκ, Συρία και Τουρκία[28]. Οι έμποροι λειτουργούν με ιδιωτική πρωτοβουλία, συμβόλαια και κινδύνους, όπως ληστείες, ενώ τοπικοί ηγεμόνες παρέχουν προστασία έναντι φόρων[29]. Στην Εγγύς Ανατολή, το εμπόριο περιλαμβάνει φόρους υποτελείας, δώρα και συμμαχίες, συνδέοντας τη Μεσοποταμία με τον Περσικό Κόλπο και τις Ινδίες[30]. Στην Ανατολία, το αλάτι, άφθονο σε αποθέματα όπως το Τουζ Γκολού, παράγεται με εξάτμιση και διακινείται τοπικά, χωρίς να γίνεται είδος πολυτελείας[31].

=Παραγωγή και ανακατανομή

Στο Αιγαίο, η οικονομία εστιάζει στο μαλλί, με τα μινωικά και μυκηναϊκά ανάκτορα να εποπτεύουν 100.000 πρόβατα στην Κνωσό, παράγοντας 50-75 τόνους μαλλιού ετησίως[32]. Η παραγωγή υφασμάτων απασχολεί χιλιάδες γυναίκες και παιδιά, με εξειδίκευση σε βαφές και επεξεργασία[33]. Η ανακατανομή περιλαμβάνει κινητοποίηση πλεονάσματος από κοινότητες προς τα ανάκτορα, για τη χρηματοδότηση πολεμιστών και τεχνιτών[34]. Οι οικονομίες διαιρούνται σε τομείς: πολιτικό (ανάκτορα), θρησκευτικό (τελετές), κοινοτικό (αυτάρκεια) και εμπορικό (ανταλλαγές)[35]. Στην Ανατολία, η παραγωγή αλατιού είναι κοινοτική, με κατανάλωση 65 τόνων ετησίως σε περιοχές όπως η Κοιλάδα Ντελίτσε[36].

Κοινωνικοί παράγοντες

Οι έμποροι ενεργούν ως πράκτορες του κράτους ή ιδιώτες, με παραδείγματα όπως ο Εανάσιρ στην Ουρ, που διαχειρίζεται χαλκό μέσω συνεργασιών[37]. Στην Ασσυρία, οικογενειακά δίκτυα υποστηρίζουν την κερδοσκοπία, με διακυμάνσεις τιμών[38], γεγονόςε που καθιστά την οικονομία είναι μωσαϊκό, με συνύπαρξη δομών, χωρίς μονοπώλια[39]. Στο Αιγαίο, η "Επανάσταση Δευτερογενών Προϊόντων" ενισχύει τους ποιμένες και τη γνώση[40].

Η οικονομία της Εποχής του Χαλκού ήταν δυναμική, με εμπόριο και παραγωγή να στηρίζουν ιεραρχίες. Παρά την αφθονία πόρων, η εξάρτηση από δίκτυα οδήγησε σε ευπάθειες, όπως κατάρρευση λόγω ανισορροπιών[41] Μελλοντικές έρευνες είναι δυνατόν να εμβαθύνουν σε αυτές τις αλληλεξαρτήσεις.

Τέχνη και Θρησκεία

Η τέχνη περιλάμβανε βραχογραφίες και αγαλματίδια, με θέματα όπως άρματα και πολεμιστές. Στην Σκανδιναβία, οι βραχογραφίες δείχνουν τελετουργίες [42]. Στη Μεσόγειο, μυθολογικά μοτίβα αντανακλούν ταξίδια[43]. Η θρησκεία εστιαζόταν σε ταφές και αποθέσεις, με ηλιακά σύμβολα[44]. Οι θεότητες, όπως δίδυμες θεές, φαίνονται σε αγαλματίδια [45].

Εποχή καινοτομίας και κοινωνικής μεταμόρφωσης

Χάλκινος καθρέφτης με γυναικεία ανθρώπινη μορφή στη βάση, Δέκατη όγδοη Δυναστεία της Αιγύπτου (1540–1296 ΠΚΕ)

Η Εποχή του Χαλκού αντιπροσωπεύει μια εποχή δραματικών αλλαγών, όπου η μεταλλουργία και το εμπόριο μεταμόρφωσαν τις κοινωνίες. Στην Ευρώπη, η περίοδος αυτή ξεκινά με την εισαγωγή του χαλκού από την Εγγύς Ανατολή, οδηγώντας σε οικονομική άνθηση [46]. Οι Μυκηναίοι, με παλάτια όπως αυτά στην Πελοπόννησο, συμμετείχαν σε δίκτυα που εκτείνονταν από την Ιβηρική μέχρι την Μαύρη Θάλασσα [47]. Η κοινωνική διαστρωμάτωση φαίνεται από ταφές με πλούσια κτερίσματα, όπως στον πολιτισμό Ουέσεξ (Wessex culture) στην Βρετανία[48].

Όσον αφορά τη χρονολόγηση, η Πρώιμη φάση χαρακτηρίζεται από τον πολιτισμό του Λάγυνου (Bell Beaker culture), με μεταναστεύσεις και πολιτιστική διάδοση[49]. Η Μέση φάση βλέπει την άνοδο των οχυρωμένων οικισμών[50]. Η Ύστερη φάση τελειώνει με κατάρρευση, πιθανώς λόγω κλιματικών αλλαγών και εισβολών [51].

Τεχνολογία

Η τεχνολογία περιλάμβανε την χύτευση σε καλούπια, με παραδείγματα όπως τα χάλκινα σπαθιά στην Σκανδιναβία [52]. Η ναυπηγική επέτρεψε μακρινά ταξίδια, με πλοία ικανά για ανοιχτή θάλασσα [53]. Η γεωργία βελτιώθηκε με χάλκινα εργαλεία, αυξάνοντας την παραγωγή [54]. Οι κοινωνίες είχαν αρχηγούς, με ταφές όπως στο Kivik της Σουηδίας να δείχνουν ιεραρχία [55]. Οι γυναίκες είχαν ρόλους σε τελετουργίες, όπως φαίνεται από κοσμήματα [56]. Η οικονομία βασιζόταν στο εμπόριο κασσιτέρου και χαλκού, με δίκτυα από την Κορνουάλη στην Κύπρο [57]. Οι αποθέσεις δείχνουν τελετουργική οικονομία [58].

Πίνακας χρονολογιών εποχής του χαλκού

Περίοδος Χρονολογία (ΠΚΕ) Κύρια Χαρακτηριστικά Περιοχές
Πρώιμη 3000-2000 Εισαγωγή χαλκού, πρώτες κουλτούρες Κεντρική Ευρώπη, Ιβηρική
Μέση 2000-1500 Οχυρωμένοι οικισμοί, εμπόριο Σκανδιναβία, Μεσόγειος
Ύστερη 1500-1000 Ανάκτορα, κατάρρευση Μυκηναϊκή Ελλάδα, Βαλκάνια

Πίνακας Τεχνολογικών Καινοτομιών

Καινοτομία Περιγραφή Παραδείγματα Αναφορές
Μεταλλουργία Χύτευση κραμάτων Χάλκινα σπαθιά [59]
Ναυπηγική Πλοία για μακρινά ταξίδια Μυκηναϊκά πλοία [60]
Γεωργικά Εργαλεία Χάλκινα άροτρα Αύξηση παραγωγής [61]

Συμπερασματικά

Η Εποχή του Χαλκού έθεσε τις βάσεις για την Εποχή του Σιδήρου, με καινοτομίες που διαμόρφωσαν την Ευρώπη. Οι ανταλλαγές και οι κοινωνικές ιεραρχίες οδήγησαν σε πολιτιστική εξέλιξη[62].

Παραπομπές

  1. ↑ Kristiansen and Larsson 2005, 96.
  2. ↑ Mull 2022, 101
  3. ↑ Harding 2000, 82.
  4. ↑ Kristiansen and Larsson 2005, 116
  5. ↑ Mull 2022, 9.1
  6. ↑ Harding 2000, 39.
  7. ↑ Kristiansen and Larsson 2005, 99.
  8. ↑ Harding 2000, 146
  9. ↑ Kristiansen and Larsson 2005, 101.
  10. ↑ Kristiansen and Larsson 2005, 108
  11. ↑ Mull 2022, 102.
  12. ↑ Harding 2000, 330.
  13. ↑ Harding 2000, 314.
  14. ↑ Harding 2000, 98.
  15. ↑ Kristiansen and Larsson 2005, 118
  16. ↑ Harding 2000, 314
  17. ↑ Mull 2022, 113
  18. ↑ Harding 2000, 169
  19. ↑ Kristiansen and Larsson 2005, 99
  20. ↑ Mull 2022, 10.3
  21. ↑ Harding 2000, 167.
  22. ↑ Mull 2022, 9.3
  23. ↑ Harding 2000, 130.
  24. ↑ Harding 2000, 249.
  25. ↑ Barjamovic et al. 2017, 2.
  26. ↑ Lamberg-Karlovsky 2009, 1.
  27. ↑ Earle 2011, 238.
  28. ↑ Barjamovic et al. 2017, 5.
  29. ↑ Barjamovic et al. 2017, 6.
  30. ↑ Lamberg-Karlovsky 2009, 3.
  31. ↑ Dardeniz 2023, 42.
  32. ↑ Nosch 2014, 1.
  33. ↑ Nosch 2014, 7.
  34. ↑ Earle 2011, 238.
  35. ↑ Earle 2011, 238.
  36. ↑ Dardeniz 2023, 47.
  37. ↑ Lamberg-Karlovsky 2009, 14.
  38. ↑ Lamberg-Karlovsky 2009, 21.
  39. ↑ Lamberg-Karlovsky 2009, 22.
  40. ↑ Nosch 2014, 2.
  41. ↑ Earle 2011, 243.
  42. ↑ Kristiansen and Larsson 2005, 102
  43. ↑ Mull 2022, 8.4
  44. ↑ Kristiansen and Larsson 2005, 111
  45. ↑ Kristiansen and Larsson 2005, 112
  46. ↑ Kristiansen and Larsson 2005, 96
  47. ↑ Mull 2022, 12.3
  48. ↑ Harding 2000, 90.
  49. ↑ Harding 2000, 22.
  50. ↑ Harding 2000, 330
  51. ↑ Mull 2022, 13
  52. ↑ Kristiansen and Larsson 2005, 108
  53. ↑ Mull 2022, 6
  54. ↑ Harding 2000, 143
  55. ↑ Kristiansen and Larsson 2005, 117
  56. ↑ Harding 2000, 109
  57. ↑ Mull 2022, 9.3
  58. ↑ Harding 2000, 167
  59. ↑ Kristiansen and Larsson 2005, 101
  60. ↑ Mull 2022, 102.
  61. ↑ Harding 2000, 143
  62. ↑ Harding 2000, 433.

Βιβλιογραφία

Ανακτήθηκε από «https://archaeology.archive.gr/mediawiki-1.44.0/index.php?title=Εποχή_του_χαλκού&oldid=1877»