Τέχνεργο (αρχαιολογία): Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων

Από archaeology
Πήδηση στην πλοήγησηΠήδηση στην αναζήτηση
← Παλαιότερη επεξεργασία
ΟπτικήΚώδικας wiki
Χωρίς σύνοψη επεξεργασίας
 
(Μία ενδιάμεση αναθεώρηση από τον ίδιο χρήστη δεν εμφανίζεται)
Γραμμή 1: Γραμμή 1:
[[Image:NAMA Balanzas de oro micenicas.JPG|thumb|right|Χρυσοί ζυγοί ψυχοστασίας από τις Μυκήνες. Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο]]
[[Image:NAMA Balanzas de oro micenicas.JPG|thumb|right|Χρυσοί ζυγοί ψυχοστασίας από τις Μυκήνες. Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο]]
Ως '''τέχνεργο''' στην αρχαιολογία αναφέρεται κάθε κινητό αντικείμενο που έχει κατασκευαστεί, τροποποιηθεί ή χρησιμοποιηθεί από τον άνθρωπο με σκοπό την κάλυψη πρακτικών, κοινωνικών, οικονομικών ή συμβολικών αναγκών<ref>Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 33.</ref>. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται [[εργαλείο|εργαλεία]], όπλα, σκεύη, κοσμήματα, αντικείμενα καθημερινής χρήσης, καθώς και στοιχεία που σχετίζονται με την παραγωγή, την κατανάλωση και την ανταλλαγή αγαθών<ref>Balme and Paterson 2006, 1.</ref>. Τα τέχνεργα αποτελούν έναν από τους βασικότερους φορείς αρχαιολογικής [[πληροφορία]]ς, καθώς λειτουργούν ως άμεσες υλικές μαρτυρίες της ανθρώπινης δραστηριότητας στο παρελθόν<ref>Djindjian 2018, 1.</ref>.
Ως '''τέχνεργο''' (artefact και artifact) στην αρχαιολογία αναφέρεται κάθε κινητό αντικείμενο που έχει κατασκευαστεί, τροποποιηθεί ή χρησιμοποιηθεί από τον άνθρωπο με σκοπό την κάλυψη πρακτικών, κοινωνικών, οικονομικών ή συμβολικών αναγκών<ref>Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 33.</ref>. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται [[εργαλείο|εργαλεία]], όπλα, σκεύη, κοσμήματα, αντικείμενα καθημερινής χρήσης, καθώς και στοιχεία που σχετίζονται με την παραγωγή, την κατανάλωση και την ανταλλαγή αγαθών<ref>Balme and Paterson 2006, 1.</ref>. Τα τέχνεργα αποτελούν έναν από τους βασικότερους φορείς αρχαιολογικής [[πληροφορία]]ς, καθώς λειτουργούν ως άμεσες υλικές μαρτυρίες της ανθρώπινης δραστηριότητας στο παρελθόν<ref>Djindjian 2018, 1.</ref>.


Η μελέτη των τεχνέργων προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την καθημερινή ζωή, τις κοινωνικές δομές, τις οικονομικές πρακτικές και τις τεχνολογικές εξελίξεις των [[αρχαιολογικός πολιτισμός|αρχαίων πολιτισμών]]<ref>Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 43.</ref>. Μέσα από την ανάλυση της μορφής, της πρώτης ύλης, της τεχνικής κατασκευής και των ιχνών χρήσης τους, οι αρχαιολόγοι επιχειρούν να ανασυνθέσουν πτυχές της ανθρώπινης συμπεριφοράς και να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες αλληλεπιδρούσαν με το [[περιβάλλον]] τους<ref>Clarkson and O’Connor 2006, 159.</ref>.
Η μελέτη των τεχνέργων προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την καθημερινή ζωή, τις κοινωνικές δομές, τις οικονομικές πρακτικές και τις τεχνολογικές εξελίξεις των [[αρχαιολογικός πολιτισμός|αρχαίων πολιτισμών]]<ref>Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 43.</ref>. Μέσα από την ανάλυση της μορφής, της πρώτης ύλης, της τεχνικής κατασκευής και των ιχνών χρήσης τους, οι αρχαιολόγοι επιχειρούν να ανασυνθέσουν πτυχές της ανθρώπινης συμπεριφοράς και να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες αλληλεπιδρούσαν με το [[περιβάλλον]] τους<ref>Clarkson and O’Connor 2006, 159.</ref>.


==Ορισμός και βασικά χαρακτηριστικά==
==Ορισμός και βασικά χαρακτηριστικά==
[[File:Mycenaean stirrup vase Louvre AO19201.jpg|thumb|Μυκηναϊκός ψευδόστομος αμφορέας από το Ρας Σάμρα (Ουγκαρίτ) της Συρίας, 1400–1300 [[ΠΚΕ]].]]
Ένα τέχνεργο διακρίνεται από τα οικοδεδομένα, επειδή φέρει σαφή ίχνη ανθρώπινης παρέμβασης<ref>Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 34.</ref>. Τα ασαφή ίχνη μπορεί να αφορούν τη σκόπιμη διαμόρφωση ενός υλικού, τη χρήση του με συγκεκριμένο τρόπο ή την ένταξή του σε ένα πολιτισμικό πλαίσιο<ref>Djindjian 2018, 2.</ref>. Τα τέχνεργα χαρακτηρίζονται από:
Ένα τέχνεργο διακρίνεται από τα οικοδεδομένα, επειδή φέρει σαφή ίχνη ανθρώπινης παρέμβασης<ref>Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 34.</ref>. Τα ασαφή ίχνη μπορεί να αφορούν τη σκόπιμη διαμόρφωση ενός υλικού, τη χρήση του με συγκεκριμένο τρόπο ή την ένταξή του σε ένα πολιτισμικό πλαίσιο<ref>Djindjian 2018, 2.</ref>. Τα τέχνεργα χαρακτηρίζονται από:
*τη σκόπιμη ανθρώπινη κατασκευή ή τροποποίηση<ref>Balme and Paterson 2006, 160.</ref>,
*τη σκόπιμη ανθρώπινη κατασκευή ή τροποποίηση<ref>Balme and Paterson 2006, 160.</ref>,
Γραμμή 11: Γραμμή 12:


==Κατηγορίες τεχνέργων==
==Κατηγορίες τεχνέργων==
[[File:Samartian-Persian necklace and amulet.png|thumb|Ένα χρυσό περιδέραιο και φυλαχτό Σαρματο-Παρθικό του 2ου αιώνα από την περιοχή της Μαύρης Θάλασσας..]]
Τα τέχνεργα μπορούν να ταξινομηθούν σε διάφορες κατηγορίες, ανάλογα με τη χρήση και το υλικό τους<ref>Balme and Paterson 2006, 176.</ref>:
Τα τέχνεργα μπορούν να ταξινομηθούν σε διάφορες κατηγορίες, ανάλογα με τη χρήση και το υλικό τους<ref>Balme and Paterson 2006, 176.</ref>:
'''[[Λίθινο εργαλείο|Λίθινα τέχνεργα]]''': εργαλεία από [[λίθος|λίθο]], όπως αιχμές, ξέστρα και πελέκεις<ref>Clarkson and O’Connor 2006, 160.</ref>.
'''[[Λίθινο εργαλείο|Λίθινα τέχνεργα]]''': εργαλεία από [[λίθος|λίθο]], όπως αιχμές, ξέστρα και πελέκεις<ref>Clarkson and O’Connor 2006, 160.</ref>.
Γραμμή 25: Γραμμή 27:
==Μέθοδοι ανάλυσης τεχνέργων==
==Μέθοδοι ανάλυσης τεχνέργων==
===Τυπολογία και μορφολογική ανάλυση===
===Τυπολογία και μορφολογική ανάλυση===
[[File:Early Helladic II bowl, 2550-2100 BC, AM of Isthmia, 202705.jpg|thumb|Κύπελλο με ψηλό πόδι. Ελλαδική ΙΙ κεραμεική από το νεκροταφείο βόρεια της αρχαίας Σχοινούς (Κορινθία) κοντά στην Ισθμία, 2500-2100 [[ΠΚΕ]], Αρχαιολογικό Μουσείο Ισθμίας]]
Η [[τυπολογία|τυπολογική]] ανάλυση βασίζεται στη συστηματική κατηγοριοποίηση των τεχνέργων σύμφωνα με το σχήμα, το μέγεθος και τα τεχνολογικά τους χαρακτηριστικά<ref>Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 112.</ref>. Μέσω της σύγκρισης με γνωστούς τύπους, είναι δυνατή η χρονολόγηση των ευρημάτων και η ένταξή τους σε συγκεκριμένα πολιτισμικά πλαίσια<ref>Djindjian 2018, 3.</ref>.
Η [[τυπολογία|τυπολογική]] ανάλυση βασίζεται στη συστηματική κατηγοριοποίηση των τεχνέργων σύμφωνα με το σχήμα, το μέγεθος και τα τεχνολογικά τους χαρακτηριστικά<ref>Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 112.</ref>. Μέσω της σύγκρισης με γνωστούς τύπους, είναι δυνατή η χρονολόγηση των ευρημάτων και η ένταξή τους σε συγκεκριμένα πολιτισμικά πλαίσια<ref>Djindjian 2018, 3.</ref>.


Τελευταία αναθεώρηση της 18:31, 15 Δεκεμβρίου 2025

Χρυσοί ζυγοί ψυχοστασίας από τις Μυκήνες. Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Ως τέχνεργο (artefact και artifact) στην αρχαιολογία αναφέρεται κάθε κινητό αντικείμενο που έχει κατασκευαστεί, τροποποιηθεί ή χρησιμοποιηθεί από τον άνθρωπο με σκοπό την κάλυψη πρακτικών, κοινωνικών, οικονομικών ή συμβολικών αναγκών[1]. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται εργαλεία, όπλα, σκεύη, κοσμήματα, αντικείμενα καθημερινής χρήσης, καθώς και στοιχεία που σχετίζονται με την παραγωγή, την κατανάλωση και την ανταλλαγή αγαθών[2]. Τα τέχνεργα αποτελούν έναν από τους βασικότερους φορείς αρχαιολογικής πληροφορίας, καθώς λειτουργούν ως άμεσες υλικές μαρτυρίες της ανθρώπινης δραστηριότητας στο παρελθόν[3].

Η μελέτη των τεχνέργων προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την καθημερινή ζωή, τις κοινωνικές δομές, τις οικονομικές πρακτικές και τις τεχνολογικές εξελίξεις των αρχαίων πολιτισμών[4]. Μέσα από την ανάλυση της μορφής, της πρώτης ύλης, της τεχνικής κατασκευής και των ιχνών χρήσης τους, οι αρχαιολόγοι επιχειρούν να ανασυνθέσουν πτυχές της ανθρώπινης συμπεριφοράς και να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες αλληλεπιδρούσαν με το περιβάλλον τους[5].

Ορισμός και βασικά χαρακτηριστικά

Μυκηναϊκός ψευδόστομος αμφορέας από το Ρας Σάμρα (Ουγκαρίτ) της Συρίας, 1400–1300 ΠΚΕ.

Ένα τέχνεργο διακρίνεται από τα οικοδεδομένα, επειδή φέρει σαφή ίχνη ανθρώπινης παρέμβασης[6]. Τα ασαφή ίχνη μπορεί να αφορούν τη σκόπιμη διαμόρφωση ενός υλικού, τη χρήση του με συγκεκριμένο τρόπο ή την ένταξή του σε ένα πολιτισμικό πλαίσιο[7]. Τα τέχνεργα χαρακτηρίζονται από:

  • τη σκόπιμη ανθρώπινη κατασκευή ή τροποποίηση[8],
  • τη λειτουργικότητα ή/και τον συμβολικό τους ρόλο[9],
  • τη δυνατότητα ταξινόμησης με βάση μορφολογικά και τεχνολογικά κριτήρια[10].

Κατηγορίες τεχνέργων

Ένα χρυσό περιδέραιο και φυλαχτό Σαρματο-Παρθικό του 2ου αιώνα από την περιοχή της Μαύρης Θάλασσας..

Τα τέχνεργα μπορούν να ταξινομηθούν σε διάφορες κατηγορίες, ανάλογα με τη χρήση και το υλικό τους[11]: Λίθινα τέχνεργα: εργαλεία από λίθο, όπως αιχμές, ξέστρα και πελέκεις[12]. Κεραμεικά: αγγεία και σκεύη από πηλό, συχνά διακοσμημένα[13]. Μεταλλικά αντικείμενα: εργαλεία, όπλα και κοσμήματα από χαλκό, μπρούντζο, σίδηρο ή πολύτιμα μέταλλα[14]. Οστέινα και οργανικά τέχνεργα: αντικείμενα από οστό, κέρατο ή ξύλο[15]. Συμβολικά και τελετουργικά αντικείμενα: ειδώλια, φυλαχτά και αντικείμενα λατρείας[16].

Η σημασία των τεχνέργων στην αρχαιολογία

Τα τέχνεργα αποτελούν βασικά ευρήματα στις ανασκαφές, καθώς αντικατοπτρίζουν τις τεχνολογικές δυνατότητες και τις ανάγκες των κοινωνιών που τα παρήγαγαν[17]. Μέσα από αυτά οι αρχαιολόγοι μπορούν να ανασυνθέσουν τις καθημερινές δραστηριότητες, τις μορφές οργάνωσης της εργασίας, τις εμπορικές σχέσεις και τις πολιτισμικές ανταλλαγές μεταξύ διαφορετικών περιοχών[18].

Η παρουσία συγκεκριμένων τύπων τεχνέργων σε έναν χώρο μπορεί να υποδηλώνει την κοινωνική θέση των κατοίκων, τον βαθμό εξειδίκευσης της παραγωγής ή ακόμη και την ύπαρξη ιεραρχιών[19]. Για παράδειγμα, η κατανομή εξειδικευμένων εργαλείων παραγωγής μπορεί να συνδέεται με τεχνίτες ή με κέντρα ελέγχου της παραγωγής[20].

Μέθοδοι ανάλυσης τεχνέργων

Τυπολογία και μορφολογική ανάλυση

Κύπελλο με ψηλό πόδι. Ελλαδική ΙΙ κεραμεική από το νεκροταφείο βόρεια της αρχαίας Σχοινούς (Κορινθία) κοντά στην Ισθμία, 2500-2100 ΠΚΕ, Αρχαιολογικό Μουσείο Ισθμίας

Η τυπολογική ανάλυση βασίζεται στη συστηματική κατηγοριοποίηση των τεχνέργων σύμφωνα με το σχήμα, το μέγεθος και τα τεχνολογικά τους χαρακτηριστικά[21]. Μέσω της σύγκρισης με γνωστούς τύπους, είναι δυνατή η χρονολόγηση των ευρημάτων και η ένταξή τους σε συγκεκριμένα πολιτισμικά πλαίσια[22].

Εργαλειολογία και χρηστικότητα

Η εργαλειολογία επικεντρώνεται στη μελέτη της λειτουργίας των εργαλείων[23]. Η ανάλυση χρήσης φθοράς επιτρέπει την αναγνώριση των υλικών που επεξεργάζονταν και των τεχνικών που εφαρμόζονταν.[24] Μέσα από αυτή τη διαδικασία αναδεικνύονται οι καθημερινές πρακτικές και οι κοινωνικές δομές των αρχαίων κοινοτήτων[25].

Πειραματική αρχαιολογία

Η πειραματική αρχαιολογία περιλαμβάνει την αναπαραγωγή αρχαίων τεχνικών και εργαλείων με σύγχρονα μέσα, προκειμένου να κατανοηθούν οι διαδικασίες παραγωγής και χρήσης[26]. Η πρακτική αυτή βοηθά στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των εργαλείων και στην κατανόηση του επιπέδου τεχνικής γνώσης και δεξιοτήτων των ανθρώπων του παρελθόντος[27].

Ανάλυση χρήσης φθοράς

Η ανάλυση της φθοράς που προκαλείται από τη χρήση των εργαλείων παρέχει ενδείξεις για τη διάρκεια, την ένταση και τον τρόπο χρήσης τους[28]. Μέσα από τις φθορές μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα για τις προτιμήσεις των χρηστών, καθώς και για τις δραστηριότητες που λάμβαναν χώρα σε έναν συγκεκριμένο χώρο[29].

Τεχνολογικές εξελίξεις και ψηφιακές μέθοδοι

Οι σύγχρονες τεχνολογίες, όπως η μικροσκοπία υψηλής ανάλυσης, η τρισδιάστατη σάρωση και η ψηφιακή απεικόνιση, επιτρέπουν την ακριβή και μη καταστροφική μελέτη των τεχνέργων[30]. Η δημιουργία ψηφιακών βάσεων δεδομένων διευκολύνει τη σύγκριση ευρημάτων από διαφορετικές περιοχές και ενισχύει τη διεπιστημονική έρευνα[31].

Συμβολικός και κοινωνικός ρόλος

Πέρα από την πρακτική τους λειτουργία, πολλά τέχνεργα φέρουν συμβολικές σημασίες[32] Η διακόσμηση, η επιλογή υλικών και η τοποθέτησή τους σε ταφικά ή τελετουργικά συμφραζόμενα αποκαλύπτουν πτυχές της κοσμοαντίληψης, της ταυτότητας και των πεποιθήσεων των αρχαίων κοινωνιών[33].

Ιστορική εξέλιξη της μελέτης των τεχνέργων

Η συστηματική μελέτη των τεχνέργων ξεκινά τον 19ο αιώνα με την ανάπτυξη της αρχαιολογίας ως επιστήμης[34]. Αρχικά, το ενδιαφέρον επικεντρωνόταν στη συλλογή και τυπολογική ταξινόμηση αντικειμένων, κυρίως για λόγους χρονολόγησης[35]. Κατά τον 20ό αιώνα, η έμφαση μετατοπίστηκε προς την ερμηνεία της λειτουργίας και της κοινωνικής σημασίας των τεχνέργων, ενώ οι νεότερες θεωρητικές προσεγγίσεις τα αντιμετωπίζουν ως ενεργά στοιχεία μέσα στα κοινωνικά συστήματα[36].

Η διαδικασία παραγωγής: chaîne opératoire

Κεντρική έννοια στη μελέτη των τεχνέργων αποτελεί η chaîne opératoire (λειτουργική αλυσίδα), δηλαδή η αλληλουχία των σταδίων από την επιλογή της πρώτης ύλης έως την τελική χρήση και απόρριψη του αντικειμένου[37] Η ανάλυση αυτή περιλαμβάνει:

  • την προμήθεια της πρώτης ύλης[38],
  • τις τεχνικές επεξεργασίας[39],
  • τη χρήση και συντήρηση[40],

την επαναχρησιμοποίηση ή την απόρριψη[41]. Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει την κατανόηση τόσο των τεχνικών γνώσεων όσο και των κοινωνικών επιλογών που εμπλέκονται στην παραγωγή[42].

Αρχαιολογικά συμφραζόμενα

Η ερμηνεία ενός τεχνέργου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αρχαιολογικό του συμφραζόμενο[43]. Η θέση εύρεσης, η συσχέτιση με άλλα ευρήματα και η στρωματογραφική του θέση παρέχουν κρίσιμες πληροφορίες για τη χρήση και τη χρονολόγησή του[44]. Ένα εργαλείο που βρίσκεται σε οικιστικό περιβάλλον ερμηνεύεται διαφορετικά από ένα αντίστοιχο εύρημα σε ταφικό ή τελετουργικό πλαίσιο[45].

Χρονολόγηση μέσω τεχνέργων

Τα τέχνεργα χρησιμοποιούνται συχνά ως δείκτες σχετικής χρονολόγησης[46]. Η εξέλιξη των μορφών, των τεχνικών και της διακόσμησης επιτρέπει την κατάταξη των ευρημάτων σε χρονολογικές φάσεις[47]. Σε συνδυασμό με [[απόλυτη χρονολόγηση|απόλυτες μεθόδους χρονολόγησης, τα τέχνεργα συμβάλλουν στη δημιουργία αξιόπιστων χρονολογικών πλαισίων[48].

Περιορισμοί και ερμηνευτικά προβλήματα

Παρά τη σημασία τους, τα τέχνεργα δεν παρέχουν από μόνα τους πλήρη εικόνα του παρελθόντος[49]. Η αποσπασματική διατήρηση, η πολλαπλή χρήση ενός αντικειμένου και οι σύγχρονες ερμηνευτικές προκαταλήψεις αποτελούν βασικούς περιορισμούς[50]. Η κριτική προσέγγιση και ο συνδυασμός πολλαπλών μεθόδων είναι απαραίτητοι για την αποφυγή απλουστευτικών συμπερασμάτων[51].

Ενδεικτικά παραδείγματα

Η μελέτη ενός λίθινου ξέστρου μπορεί να αποκαλύψει δραστηριότητες επεξεργασίας δερμάτων, ενώ η ανάλυση ενός κεραμεικού αγγείου μπορεί να συνδεθεί με πρακτικές αποθήκευσης ή κατανάλωσης τροφής[52]. Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν πώς τα τέχνεργα λειτουργούν ως σύνδεσμοι μεταξύ υλικών καταλοίπων και ανθρώπινων πρακτικών[53].

Στο πλαίσιο της διδασκαλίας της αρχαιολογίας, τα τέχνεργα αποτελούν θεμελιώδες εργαλείο κατανόησης του υλικού πολιτισμού[54]. Μέσα από τη συστηματική ανάλυση, οι φοιτητές μπορούν να αντιληφθούν πώς τα απλά αντικείμενα της καθημερινότητας μετατρέπονται σε πολύτιμες πηγές γνώσης για την ιστορία και την εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών[55].

Συμπερασματικά

Η μελέτη των τεχνέργων στην αρχαιολογία αποτελεί θεμελιώδες εργαλείο για την κατανόηση των τεχνολογικών, κοινωνικών και πολιτισμικών εξελίξεων του ανθρώπου[56]. Μέσα από συνδυασμό παραδοσιακών και σύγχρονων μεθόδων ανάλυσης, τα τέχνεργα μετατρέπονται σε αφηγητές της ανθρώπινης ιστορίας, προσφέροντας πολύτιμες γνώσεις για το παρελθόν και τις ανθρώπινες δραστηριότητες[57].

Παραπομπές

  1. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 33.
  2. ↑ Balme and Paterson 2006, 1.
  3. ↑ Djindjian 2018, 1.
  4. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 43.
  5. ↑ Clarkson and O’Connor 2006, 159.
  6. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 34.
  7. ↑ Djindjian 2018, 2.
  8. ↑ Balme and Paterson 2006, 160.
  9. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 162.
  10. ↑ Djindjian 2018, 3.
  11. ↑ Balme and Paterson 2006, 176.
  12. ↑ Clarkson and O’Connor 2006, 160.
  13. ↑ Balme and Paterson 2006, 235.
  14. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 111.
  15. ↑ Balme and Paterson 2006, 290.
  16. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 162.
  17. ↑ Djindjian 2018, 1.
  18. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 43.
  19. ↑ Balme and Paterson 2006, 362.
  20. ↑ Djindjian 2018, 4.
  21. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 112.
  22. ↑ Djindjian 2018, 3.
  23. ↑ Balme and Paterson 2006, 207.
  24. ↑ Clarkson and O’Connor 2006, 163.
  25. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 163.
  26. ↑ Balme and Paterson 2006, 209.
  27. ↑ Djindjian 2018, 5.
  28. ↑ Balme and Paterson 2006, 211.
  29. ↑ Clarkson and O’Connor 2006, 170.
  30. ↑ Balme and Paterson 2006, 221.
  31. ↑ Djindjian 2018, 6.
  32. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 167.
  33. ↑ Djindjian 2018, 7.
  34. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 19.
  35. ↑ Djindjian 2018, 2.
  36. ↑ Balme and Paterson 2006, 19.
  37. ↑ Shaffrey 2020, 1.
  38. ↑ Shott 2011, 297.
  39. ↑ Shaffrey 2020, 2.
  40. ↑ Shott 2011, 300.
  41. ↑ Shaffrey 2020, 3.
  42. ↑ Shott 2011, 302.
  43. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 33.
  44. ↑ Djindjian 2018, 4.
  45. ↑ Balme and Paterson 2006, 197.
  46. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 83.
  47. ↑ Djindjian 2018, 5.
  48. ↑ Balme and Paterson 2006, 253.
  49. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 33.
  50. ↑ Djindjian 2018, 8.
  51. ↑ Balme and Paterson 2006, 405.
  52. ↑ Clarkson and O’Connor 2006, 170.
  53. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 111.
  54. ↑ Djindjian 2018, 1.
  55. ↑ Balme and Paterson 2006, 1.
  56. ↑ Wolcott Paskey and Beasley Cisneros 2020, 204.
  57. ↑ Djindjian 2018, 9.

Βιβλιογραφία

Ανακτήθηκε από «https://archaeology.archive.gr/mediawiki-1.44.0/index.php?title=Τέχνεργο_(αρχαιολογία)&oldid=3202»