Αεροαρχαιολογία

Επίδραση των χαρακτηριστικών του υπεδάφους στην ανάπτυξη των καλλιεργειών. Επιτρέπει τη διάγνωση των χαρακτηριστικών του υπεδάφους με οπτική επιθεώρηση των καλλιεργειών χρησιμοποιώντας αεροφωτογραφίες.

Η αεροαρχαιολογία αποτελεί μεθοδολογική προσέγγιση της αρχαιολογίας που αξιοποιεί εναέρια μέσα για τον εντοπισμό, την καταγραφή και την ερμηνεία αρχαιολογικών καταλοίπων. Η μέθοδος βασίζεται στην παρατήρηση διαφοροποιήσεων στο τοπίο —είτε πρόκειται για μορφολογικά χαρακτηριστικά είτε για χρωματικές αντιθέσεις— που προκύπτουν από την παρουσία υπόγειων ή επιφανειακών δομών. Από την απαρχή της, στις αρχές του 20ού αιώνα, έως τις σύγχρονες εφαρμογές που ενσωματώνουν δορυφορική τηλεπισκόπηση και μη επανδρωμένα αεροσκάφη (UAVs), η αεροαρχαιολογία έχει μετατραπεί σε ένα αναπόσπαστο εργαλείο για τη μελέτη του πολιτισμικού τοπίου.

Ιστορική εξέλιξη

Η πρώτη τεκμηριωμένη χρήση αεροφωτογραφιών για αρχαιολογικούς σκοπούς πραγματοποιήθηκε κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι στρατιωτικές αεροφωτογραφίσεις χρησιμοποιήθηκαν για την παρατήρηση προϊστορικών και ρωμαϊκών καταλοίπων. Μετά τον πόλεμο, η συστηματική αξιοποίηση πολιτικών αεροφωτογραφιών συνέβαλε στον σχηματισμό μιας νέας ερευνητικής μεθοδολογίας. Η αναγνώριση «ενδείξεων» όπως οι διαφοροποιήσεις στην ανάπτυξη καλλιεργειών (τα cropmarks), οι χρωματικές διαφοροποιήσεις στο έδαφος (τα soilmarks) και οι σκιές από μορφολογικές ανωμαλίες (τα shadowmarks) καθιέρωσε την αεροαρχαιολογία ως βασικό μέσο εντοπισμού αρχαιολογικών θέσεων.

Μεθοδολογικές προσεγγίσεις

Η βασική αρχή της αεροαρχαιολογικής παρατήρησης στηρίζεται στο γεγονός ότι οι υπόγειες αρχαιολογικές δομές επηρεάζουν τη φυσιολογία του εδάφους και τη βλάστηση. Ένας τοίχος, για παράδειγμα, μειώνει την υγρασία και τα θρεπτικά συστατικά στο σημείο όπου βρίσκεται, προκαλώντας υποανάπτυξη φυτών. Αντίθετα, οι τάφροι ή οι λάκκοι, λόγω συγκράτησης υγρασίας, ευνοούν την πλουσιότερη ανάπτυξη της βλάστησης.

Σύγχρονες εφαρμογές

Σύστημα Λύντσετ κοντά στο Μπίσοπστοουν στο Γουΐλτσιρ. Χρησιμοποιήθηκε τεχνολογία LiDAR για τη χαρτογράφηση της τοπογραφίας.

Με την πρόοδο της τεχνολογίας, η αεροαρχαιολογία απέκτησε νέα εργαλεία: η ψηφιακή επεξεργασία εικόνας, η ενσωμάτωση με Συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS) και οι τρισδιάστατες απεικονίσεις προσέφεραν νέες δυνατότητες σύνθεσης και ερμηνείας. Παράλληλα, η ανάλυση φασματικών δεδομένων επέτρεψε τον εντοπισμό καταλοίπων που δεν ήταν ορατά στο ανθρώπινο μάτι.

Κριτική συζήτηση

Παρά την εντυπωσιακή εξέλιξη, η αεροαρχαιολογία δεν στερείται περιορισμών. Οι ερμηνείες εξαρτώνται από περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως το κλίμα, η εποχή και η χρήση γης, γεγονός που ενδέχεται να προκαλεί ψευδείς ενδείξεις. Επίσης, η πρόσβαση σε αεροφωτογραφικά αρχεία και δορυφορικά δεδομένα παραμένει σε πολλές περιπτώσεις περιορισμένη, λόγω κόστους ή νομικών δεσμεύσεων. Ωστόσο, η αυξανόμενη διάθεση ανοιχτών δεδομένων και η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την αυτοματοποιημένη ανάλυση εικόνων υπόσχονται να ξεπεράσουν αρκετά από αυτά τα εμπόδια.

Βιβλιογραφία

• Bewley, Robert H. 2003. Aerial Archaeology: Developing Future Practice. London: Routledge. ISBN 9780415232948.
• Bradford, John S. P. 1957. Ancient Landscapes: Studies in Field Archaeology. London: George Allen & Unwin. ISBN 9780049130094.
• Crawford, O. G. S. 1923. Air Survey and Archaeology. The Geographical Journal 61(5): 342–359. DOI: 10.2307/1781154
• Wilson, David R. 2000. Air Photo Interpretation for Archaeologists. Stroud: Tempus. ISBN 9780752417294.
• Doneus, Michael. 2013. Airborne Laser Scanning in Archaeology: Methods and Applications. Vienna: Phoibos. ISBN 9783902587620.
• Lambers, Hans, F. Stuart Chapin III, και Thijs L. Pons. 2008. Plant Physiological Ecology. 2nd ed. New York: Springer. ISBN 9780387772136.
• Masini, Nicola, και Rosa Lasaponara. 2012. Satellite Remote Sensing in Archaeology: Past, Present and Future Perspectives. Journal of Archaeological Science 39(1): 96–107. DOI: 10.1016/j.jas.2011.08.016
• Opitz, Rachel S., και David Cowley, eds. 2013. Interpreting Archaeological Topography: Airborne and Terrestrial Approaches. Walnut Creek, CA: Left Coast Press. ISBN 9781611320340.
• Fisher, M. 2021. Ethical considerations for remote sensing and open data in archaeological research and cultural heritage. Remote Sensing Applications: Society and Environment 20: 100556. DOI: 10.1002/arp.1816