Προβολή πηγαίου κώδικα για τη σελίδα Κλίμα

[[Αρχείο:Köppen-vereinfacht.svg|thumb|right|220px|Μακροκλίμα της Γης (κατά Κέππεν-Γκάιγκερ):
* [[Τροπικό κλίμα ομβρόφιλων δασών]]
* [[Κλίμα σαβάνας]]
* [[Κλίμα στέπας]]
* [[Κλίμα ερήμου]]
* [[Κλίμα μεσογειακού τύπου]]
* [[Υγρό εύκρατο κλίμα]]
* [[Σινικό κλίμα]]
* [[Υγρό ηπειρωτικό κλίμα]]
* [[Διασιβηρικό κλίμα]]
* [[Ψυχρό κλίμα, ξηρό κατά τους θερινούς μήνες]]
* [[Κλίμα τούνδρας]]
* [[Πολικό κλίμα]]]]
[[Αρχείο:Earth Western Hemisphere.jpg|thumb|right|220px|[[Γη]], ο «γαλάζιος πλανήτης»]]
Ο όρος '''κλίμα''' (climate) (από το ελληνικό κλίμα = «κλίση») δηλώνει γενικώς τις μέσες καιρικές συνθήκες και την ποικιλότητα των καιρικών συνθηκών σε μια περιοχή ή στο σύνολο της Γης, σε σχετικά μεγάλες χρονικές κλίμακες<ref>WMO, “Climate”, Overview section</ref>. Συγκεκριμένα, ' ηWorld Meteorological Organization (WMO) αναφέρει ότι το κλίμα είναι «οι συνθήκες του καιρού για μεγάλη περίοδο, που συνήθως ορίζεται στα 30 χρόνια»<ref>WMO, “Climate”, Main themes.</ref>. Από τεχνική σκοπιά, το κλίμα μπορεί να οριστεί ως η «στατιστική περιγραφή, με όρους μέσου και μεταβλητότητας, των σχετικών ποσοτήτων (π.χ. [[θερμοκρασία]]ς, [[βροχόπτωση]]ς, [[άνεμος|ανέμου]]) για περίοδο που κυμαίνεται από μήνες έως χιλιάδες ή εκατομμύρια έτη»<ref>Stanford Encyclopaedia, “Climate Science”, §2.</ref>.

Η διαφοροποίηση από τον [[καιρός|καιρό]] (weather) έγκειται στο ότι ο καιρός αφορά τις βραχυχρόνιες συνθήκες στην [[ατμόσφαιρα]], ενώ το κλίμα αφορά τη [[στατιστική]] σύγκλιση αυτών των συνθηκών σε μακροχρόνια βάση — όπως η φράση «Το κλίμα είναι τι περιμένεις· ο καιρός είναι τι παίρνεις»<ref>MIT Open Learning Library, Lecture Notes “Definition of Climate”.</ref>.

==Το σύστημα του κλίματος==
Το κλίμα δεν είναι απλώς ο μέσος όρος της θερμοκρασίας ή της βροχόπτωσης. Πρόκειται για ένα πολύπλοκο σύστημα που περιλαμβάνει διάφορες κύριες συνιστώσες: το ατμοσφαιρικό σύστημα ([[ατμοσφαιρικός αέρας|αέρας]], [[αρμοσφαιρική πίεση|πίεση]], [[άνεμος]]), την [[υδρόσφαιρα]] ([[ωκεανός]]ωκεανοί]], [[Λίμνη|λίμνες]], [[ποταμός|ποτάμια]]), την [[κρυόσφαιρα]] ([[πάγος|πάγοι]], [[χιόνι]], [[μόνιμα παγωμένο έδαφος|παγωμένο έδαφος]]), τη [[λιθόσφαιρα]] ([[έδαφος]], [[γεωλογία]]) και τη [[βιόσφαιρα]] (ζωντανοί οργανισμοί). <ref>WMO, “Climate”, Overview section</ref>

Κάθε μία από αυτές τις συνιστώσες αλληλεπιδρά με τις υπόλοιπες. Για παράδειγμα, η [[θάλασσα]] αποθηκεύει θερμότητα, εκπέμπει ή απορροφά υδρατμούς, η βιόσφαιρα επηρεάζει την ανταλλαγή CO₂ και η κρυόσφαιρα καθορίζει την ανακλαστικότητα (albedo) της Γης<ref>Stanford Encyclopaedia, “Climate Science”, §2.</ref>. Οι αλληλεπιδράσεις αυτές δημιουργούν μακροχρόνια μοτίβα —περιοδικότητες, κυκλικές μεταβολές, σταθερές σχέσεις— αλλά και μεταβλητότητα και αλλαγές.

==Παράγοντες που διαμορφώνουν το κλίμα==
Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που καθορίζουν το κλίμα μιας περιοχής ή της Γης στο σύνολό της. Είναι χρήσιμο να τους οργανώσουμε σε εξωτερικούς προσδιοριστικούς παράγοντες και εσωτερικούς/ενδογενείς παράγοντες του κλιματικού συστήματος.

==Εξωτερικοί προσδιοριστικοί παράγοντες==
*Κύριος παράγοντας είναι η ηλιακή ακτινοβολία που φτάνει στη Γη. Η γωνία πρόσπτωσης, η απόσταση Γης-Ήλιου και η ηλιοφάνεια καθορίζει πόση ενέργεια εισέρχεται στο σύστημα<ref>Mölders 2013, 1.</ref>.
*Ένας άλλος παράγοντας είναι η θέση στη γεωγραφική περιφέρεια (γεωγραφικό πλάτος), η υψομετρική θέση, η εγγύτητα ή όχι προς μεγάλες υδάτινες μάζες (θάλασσες, ωκεανούς), που επηρεάζουν την κατανομή [[θερμότητα]]ς και [[υγρασία]]ς<ref>Mölders 2013, 1.</ref>.
*Παράγοντας επίσης είναι οι [[γεωλογία|γεωλογικές]] διεργασίες όπως μετατόπιση [[Ήπειρος|ηπείρων]], [[ηφαιστειότητα|ηφαιστειακή δραστηριότητα]], αλλά και ηλιακές/αστρονομικές μεταβολές (π.χ. διακύμανση της ηλιακής έντασης) λειτουργούν σε μακροχρόνιες κλίμακες. <ref>Mölders 2013, 1.</ref>.

===Εσωτερικοί/ενδογενείς παράγοντες===
*Αλληλεπιδράσεις αέρα-θάλασσας (π.χ. μεταφορές θερμότητας, υδρατμών) — οι ωκεανοί απορροφούν μεγάλη ποσότητα ενεργείας, επηρεάζουν τα ρεύματα και επομένως το κλίμα<ref>WMO, “Climate”, Main themes.</ref>.
*Ανακλαστικότητα (άλβεδο): Η έκταση πάγου ή χιονιού, οι επιφανειακές ιδιότητες του εδάφους μεταβάλλουν πόση ηλιακή ενέργεια απορροφάται ή ανακλάται<ref>Stanford Encyclopaedia, “Climate Science”, §2.</ref>.
*Κυκλώματα ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας (π.χ. Hadley, Ferrel, πολικές κυκλοφορίες) — επηρεάζουν τη μεταφορά θερμότητας από τον ισημερινό προς τις πολικές περιοχές και τη διανομή των καιρικών συστημάτων<ref>MIT Open Learning Library, Lecture Notes “Definition of Climate”.</ref>.
*Βιολογικές και χημικές διεργασίες: Η ανταλλαγή αερίων του άνθρακα, η εξάτμιση, η απορρόφηση CO₂ από βλάστηση ή ωκεανούς —όλα εντάσσονται στο σύστημα κλίματος<ref>Stanford Encyclopaedia, “Climate Science”, §2.</ref>.

==Χρονικές και χωρικές κλίμακες του κλίματος==
Το κλίμα μπορεί να εξεταστεί σε διαφορετικές χρονικές κλίμακες: από δεκαετίες, αιώνες, χιλιετίες, έως πολλά εκατομμύρια έτη<ref>MIT Open Learning Library, Lecture Notes “Definition of Climate”.</ref>. Επίσης, υπάρχει διαφορετική κλίμακα ανάλογα με τον χώρο: το τοπικό κλίμα μιας κοιλάδας, το περιφερειακό κλίμα μιας ηπείρου, το παγκόσμιο κλίμα της Γης. Η μέθοδος συνήθως είναι ορισμός “κανονικής περιόδου” (climatological normal) π.χ. 30 χρόνια, μέσω της οποίας υπολογίζεται ο μέσος όρος και η μεταβλητότητα ενός συνόλου μετεωρολογικών μεταβλητών<ref>MIT Open Learning Library, Lecture Notes “Definition of Climate”.</ref>

Η μεταβλητότητα (variability) — δηλαδή οι αποκλίσεις από τον μέσο όρο — είναι σημαντικό μέρος του κλίματος. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε μόνον τη μέση τιμή (π.χ. θερμοκρασία) αλλά και την κατανομή, τις ακρότητες, τη συχνότητα των ακραίων τιμών<ref>Stanford Encyclopaedia, “Climate Science”, §2.</ref>.

==Κατηγορίες κλίματος και ταξινόμηση==
Η μελέτη του κλίματος —ή [[κλιματολογία]] (climatology)— περιλαμβάνει την ταξινόμηση των κλιμάτων κατά περιοχές, λαμβάνοντας υπόψη θερμοκρασία, υγρασία, βροχόπτωση, εποχιακές διακυμάνσεις, ανέμους, και τοπικά γεωγραφικά στοιχεία. Η πιο γνωστή ταξινόμηση είναι η [[κλιματική ταξινόμηση Κέππεν|ταξινόμηση του Wladimir Köppen]] (Köppen-Geiger) που χρησιμοποιεί βροχόπτωση και θερμοκρασία για να οριοθετήσει ζώνες όπως τροπικά, ερημικά, εύκρατα, πολικά. Παρότι η Κόππεν-Γκέιγκερ έχει περιορισμούς, παραμένει ευρέως χρησιμοποιούμενη στη γεωγραφική και κλιματολογική έρευνα.

Η ταξινόμηση επιτρέπει την κατανόηση των κυρίαρχων τύπων κλίματος, της κατανομής τους στον πλανήτη και των βασικών διεργασιών που τους διαμορφώνουν —π.χ. γιατί οι τροπικές ζώνες είναι θερμές και υγρές, ενώ οι πολικές είναι ψυχρές και ξηρές.

==Παραπομπές==
<references/>